ШАҲРИСАБЗДАН ЧИҚҚАН ҲИНД ШОИРИ

ШАҲРИСАБЗДАН ЧИҚҚАН ҲИНД ШОИРИ
ШАҲРИСАБЗДАН ЧИҚҚАН ҲИНД ШОИРИ


Адабиёт тарихида йирик беш достондан иборат "Хамса” ёзиш насиб этган тўрт шоирдан бири, ҳинд-форс адабиётининг буюк вакили Хусрав Деҳлавийдир.

Асли исми Яминиддин Абул Ҳасан бўлган бу зот мелодий 1253 йилда Ҳиндистоннинг Ганг дарёси бўйидаги Патёли шаҳрида туғилган. Унинг отаси Амир Сайфуддин Маҳмуд асли Кеш (ҳозирги Шаҳрисабз)дан бўлиб, мўғуллар истилосидан оиласини асраш учун Ҳиндистонга бориб қолган эди, онаси Давлатнозхоним эса ҳинд қизи эди.

Тўрт сўздан бир шер

Амир Сайфуддин Маҳмуд мўғулларга қарши жанглардан бирида ҳалок бўлгач, саккиз ёшида отасиз қолган Хусрав буваси Имодулмулк қўлида тарбия топади ва ўз даврининг билимдон кишиси, забардаст шоир бўлиб етишади.


Ҳикоя қилишларича Деҳли ҳукмдори бир кун машҳур шоирларни ўз ҳузурига чорлайди. Шунда бўлажак шоирнинг устози Садиддин Муҳаммад бу йиғинга ёш Хусравни ҳам бошлаб боради ва йиғилганларга унинг фавқулодда истедоди ҳақида гапиради. Шунда бу ерда ҳозир бўлган Хожа Изаддин деган машҳур шоир ёш Хусравни синаб кўриш учун унга "мўй, уруғ, ўқ, қовун” деган тўрт сўз иштирок этган шер тузишни сўрайди. Хусрав бу сўзлардан:

Икки зулфин ҳар мўйида бу хуш санам,

Юзлаб анбар уруғини қилмишдир зам.

Ўқдай тўғри дея билма дилин чунки

Қовун каби унинг тиши ичида жам,

деган тўртлик тўқиб йиғилганларнинг олқишига сазовор бўлади.

Яминиддин Хусрав Деҳлавий вояга етгач, ўша давр Деҳли ҳукмдорларининг саройида хизмат қилади, шу билан биргаликда юксак маҳорат билан бадиий асарлар – ғазаллар, қасидалар, туюқлар, рубоийлар ва бошқа жанрлардаги асарларини яратади.

"Назм ўрмонининг арслони”

У ўз асарларида инсон қалбининг энг теран торлари – эзгу орзу-умид ва ҳисларини нозик рамзу ишоралар билан баён этади, унинг шерлари ажойиб образлар, ўхшатишларга бой эди.

Алишер Навоий Хусрав Деҳлавий ижодига юксак баҳо бериб, уни "ҳинд сеҳргари” – "назм бешасининг ғазанфари, дарду ишқ оташкадасининг самандари ва завқу ҳол водисининг покрави” деб атайди.

Хусрав Деҳлавий бир неча шерий девонлар, эпик асарлар билан бир қаторда беш шерий достон – "Матлаул анвар”, "Ширин ва Хусрав”, "Мажнун ва Лайли”, "Ойнаи Искандарий” ва "Ҳашт беҳишт”дан иборат бўлган буюк "Хамса”сини яратади. Шу билан бирликда шоир мусиқа соҳасининг ҳам етук санаткори ҳисобланган.

"Энг бахтли одам шу...”

Ижодкор ўз келиб чиқиши борасида фахр билан: "Туркийи Ҳиндустонам, ҳиндавий гўям чу об” ("Мен Ҳиндистон туркийлариданман, аммо ҳинд тилини сувдай биламан”), деб ёзган эди.

Шоир бадиий ижоднинг инсоний масулиятини баланд тутар эди. У ўз ҳикматларидан бирида:

Сўзларингда бўлса фикру ўй ёниқ,

Бўлсин ҳар сўзингда бир нуқта аниқ,

деб такидлаган эди. Яна бир байтида эса:

Завқу шавққа тўла ярим бет қоғоз,

Шавқсиз юз китобдан ало, сарафроз,

деб ёзади ва бадиий асарнинг инсонга албатта завқ бериши шартлигини айтади.

Хусрав Деҳлавийнинг кўп шерлари халқ орасида қўшиқ бўлиб кетган эди. Ҳиндистоннинг буюк жамоат арбоби Жавоҳарлал Неру шоирнинг қўшиқлари ҳақида: "Унинг қўшиқларини ҳозир ҳам тез-тез куйлаб турадилар. Мен олти юз йил илгари ёзилган ва шу кунгача ҳаммабоп бўлиб, халқнинг меҳр-муҳаббатига сазовор бўлган бундан бошқа қўшиқларни билмайман”, деб ёзган эди.

Шоир ўз ҳикматларидан бирида:

Ҳаётда қолдирса ким абадий ном,

Энг бахтли одам шу, хулласи калом,

деб ёзган эди. Ўзбек ва ҳинд халқларининг бу буюк фарзанди ўз ижоди билан ҳаётда ўз номини абадий қолдириб кетди.

Бахиллик хорлик келтиради

Хикоя килинишича, эр ва хотин товук гуштидан тайёрланган таомни еб утиришганда, тусатдан эшик такиллаб колибди......

Бир одам

Бир одам доим жамоат намози учун масжидга борар эди. Аммо, кунларнинг бирида у жамоатга чиқмай қўйибди. Орадан бир икки хафта ўтгач масжид имоми ундан хабар олмоқчи бўлибди. Ўша куни кун жуда совуқ бўлибди. Имом ҳалиги одамни уйида ёлғиз ёниб турган ўчоқ олдида ўтирганини кўрибди. У эса, имомнинг келганидан ҳайрон бўлса ҳам, ўрнидан туриб у билан...

Севги Бор Мен Ишонаман...

Базилар хозирги кунда хакикий севги колмаган дейишади. Лекин, мен унинг борлигига ишонаман. Озим гувох бöлганман шундай севгига. Бу худди кöркинчли тушга öхшайди... ...

ДАҲШАТ… (Юраги заифлар ўқимасин)

Унсин худди дадасидан катта ҳайитлик олиб бозорбошига кетаётган ёш боладай чопқиллаб, қаршисидан эсаётган шамолга сўз бермай, базан ирғишлаб борар эди; бироқ гўристон кўчасига бурилиб, салобат билан тебранаётган қоп-қора кекса чинор остида оқаришиб турган сағаналарни, белгисиз зулматни кўрганида юраги увишди-ю, зовур кўпригидан ўтиб, икки қадам...

Жиддий хонимнинг найранглари

«Макр»ларни ўқиб, гоҳида кулиб ҳордиқ чиқарсам, гоҳида ибрат оламан. «Мен ҳам ҳаётимда мана шу ҳийлани ишлатиб, вазият чиқиб кетсам бўларкан» деб қоламан. Ўйлаб қарасам, мен ҳам анча-мунча айёрликлар қилган эканман. Албатта, уларни ўзим ўйлаб топмаганман. Ёнимдагилар ёрдамида амалга оширганмиз. Шукрки, найрангларимнинг ҳаммаси яхшиликка хизмат...

Cобиқ севиклим совчиларни айнитяпти

 Бундан уч йил олдин бир йигит билан танишиб қолдим. Аввалига дўстона гаплашиб юрдик. У менга чиройли сўзларни айтар, кўнглимни олиш учун меҳрибонлик қиларди. Унинг ширин гаплари эс-ҳушимни ўғирлади, жуда ҳам боғланиб қолдим. У ҳам менга бефарқ эмасдек эди. Аммо... Ҳозир умуман кўришмаймиз, гаплашмаймиз. Мен уни ортиқ қизиқтирмай қўйдим. Бироқ...

Янги йил ҳақида ўйлар…

1.    «Янги йилни нишонларканмиз хаёллар билан видолашиб, умиду орзуларни кутиб оламиз». Константин КУШНЕР 2.    «Яна қандайдир бир ҳайвон йили кириб келмоқда, мен эса инсонга ўxшаб яшамоқчи эдим». Стас ЯНКОВСКИЙ 3.    «Янги йилда пул учун саҳнага чиқиш ҳақоратлидир...

Икки ут орасида... (Вокеа реал хаётдан олинган)

Рахима телефон гушагини жойига куйди-да, бушашганча диванга утириб колди. Сал нарида олти яшар угли Адхам хайрон бокиб турар, на онасига якин келишни, на ташкарига чикиб кетишни билмай аросатда эди......

Урни булмаса хам яхшиликни экаверинг...

Шифохонада ёши улуг киши даволанарди. Хар куни уни зиёратига ёш йигит келар эди. Кария билан бир соатдан купрок вакт бирга булиб, овкатланиш, ювинишига кумаклашар ва шифохона богчасида сайир килдиргани олиб чикарди......

Такдир синовлари

Улугбек билан Наргиза бир махалада улгайишган. Улар йошлигидан бир бирини пинхона севишар лекин юрак ютиб дилидаги хисийотларини ошкор етиша олишмасди. Орадан йилар отиб иккаси хам улгайиб бир олийгохни талабаси болиш шарифига йетишди. Улар хар куни бир хил махалда уйдан чикар, бир транвайда окишга боришар, келишар хаттоки бир хил ширинликни...

Фикр қўшиш