Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i

Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i
Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i


Kutubxonalar qadimda antik davr madaniyatining butun ilmini o’zida mujassam etgan manba hisoblangan. Uni donishmandlik xazinasi, fikrlar makoni deya ta’riflashar edi. Qadimda kutubxonalar ko’p bo’lgan, biroq ularning ko’pchiligi dushmanlar tomonidan yo’q qilingan, ba’zailari esa shunchalik mohirlik bilan berkitib qo’yilgan-ki, hali-hanuz topib bo’lmaydi.

O’z davrining buyuk sarkardasi Amir Temur Samarqandning nomini butun dunyoga yoyib, uni arxitektura va madaniyat markaziga aylantirdi. Sarkarda yurishlardan o’ljalar bilan birga Kichik Osiyodan, Turkiya, Hindistondan qimmatbaho kitoblarni olib kelar edi.

Amir Temurning vafotidan keyin uning imperiyasi ikkiga bo’lindi: Hirotni sarkardaning o’g’li Shohruh boshqargan bo’lsa, Movaraunnaxrda Shohruhning o’g’li Ulugbek hukmronlik qildi. Ulug’bekka bobosidan kutubxona ham meros bo’lib qoldi.

Ulug’bek o’rta asr davrining ma’rifatli hukmdorlaridan biri edi. U o’z atrofiga Qozizoda Rumiy, Ali Qushchi kabi sharqning buyuk olimlarini yig’gan edi. Katta davlatning hukdori bo’lishiga qaramasdan Ulug’bek umrining asosiy vaqtini ilmiy ishlarga bag’ishlar va ko’p vaqtini o’zi qurdirgan observatoriyada o’tkazar edi.


Otasining o’limidan keyin Ulig’bek Timiriylar sulolasining yagona hukmdori bo’ldi. Uning ilm bilan shug’ullanishi ko’pchilikka yoqmas edi. Ulug’bekka qarshi fitna uyushtirildi, dushmanlar hatto uning o’g’lini ham o’z tomonlariga og’dirib oldilar.
Yaqinlashib kelayotgan fitnani sezgan Ulug’bek hukumat tepasiga keladigan jaholat vakillari uning yaratgan ilm maskanini vayron qilishlarini bilar edi. Rasadxona yo’q qilinish arafasida edi, ammo kutubxonani qanday bo’lmasin saqlab qolish kerak edi. Olim o’z fikrini shogirdi Ali Qushchiga bildirdi, u esa buning yo’li borligini aytdi. Ali Qushchi Kesh qishlog’idan bo’lgan, shu qishloq yaqinida tog’da ko’plab g’orlar borligini va o’sha yerda kitoblarni yaxshilab berkitib qo’yish mumkinligi ham qo’shib o’tdi. Ulug’bek shunday qildi ham – bir necha yuz tomdan iborat kitoblar sandiqlarga joylanib, yashirin ravishda olib ketildi.
Buning orasida 1449 yilda Samarqandda fojiali voqealar sodir bo’ldi. Ulug’bek hiyonatkorona o’ldirildi, uning rasadxonasi vayron qilindi. Ustozining o’limidan keyin Ali Qushchi ham Turkiyaga o’tib ketdi. Aytishlaricha, u o’zi bilan birga kitoblarning ozgina qismini olib ketgan, qolgani esa maxfiy berkitilgan joyda qolib ketdi. Ali Qushchi Movaraunnaxrga boshqa qaytib kelolmadi, kitoblarning berkitilgan joyini esa faqatgina u bilar edi. Shu tariqa kutubxonaning izlari ham yo’qoldi, uning joylashgan joyi hozirda ham Sharqning yechimi topilmagan jimbog’i bo’lib qolmoqda.

O’g’il bola tarbiyadagi nozik jihatlar

Farzand tarbiyasi nozik masala, o’g’il bolaning tarbiyasi esa ikki barobar ko’proq mehnat va e’tiborni talab etadi. Chunki erkak kishi oila boshlig’i, har qanday sharoitda hamma og’irlikni o’z bo’yniga olishi va muammoni hal qilish yo’llarini bilishi lozim. Quyida ushbu mavzuga oid ba’zi maslahatlar beriladi....

Dunyodagi eng katta va ajoyib kutubxonalar haqida faktlar

Fransuz fotosuratchisi Tibo Pueri ko'p yillardan buyon Yevropada noyob kutubxona interyerlarini izlab keladi. Hozirda Tiboning kolleksiyasida 25 ta kutubxona mavjud......

Bolaga xorijiy tillarni qanday o’rgatish mumkin?

Zamonamiz bolalari o’z davriga mos ravishda har sohada ildam qadam tashlashga o’rganib bormoqdalar. Endigina tili chiqqan bolalarning uyali aloqa vositalarini bemalol ishlata bilishi, kompyuter va shu kabi texnologiyalardan hech bir qiyichiliksiz foydalana olishini kuzata turib hayratdan yoqa ushlashigiz tabiiy....

Tatib ko’rishga arziydigan dunyodagi eng mazali pishloqlar

Pishloq butun dunyo bo'ylab ko'plab odamlarning fikrlarini zabt etishga ulgurdi. Taom bilanmi yoki alohida bo’lsin, pishloq - bu inson qo'li bilan ixtiro qilgan ajoyib yegulik ekanligini tan olmay ilojimiz yo’q! Quyida eng totli pishloqlarning 10 taligini keltirib o’tganmiz. Marhamat, ular bilan tanishing!...

Ekstremal turizm uchun eng munosib maskanlar beshligi

Odatda, ko’pchilik sportning ekstremal turlari bilan shug’ullanishga hayiqishadi. Turistik tashkilotlarning ma’lum qilishlaricha, ekstremal turizm rivojlangan mamlakatlarga tashrif buyuradigan sayyohlarning aksariyat qismi erkaklar ekan. Bugungi maqolamizda sizni ekstremal turizm uchun eng munosib maskanlar bilan tanishtiramiz!...

Usmoniylar imperiyasi. Sulaymon I: biografiya

Usmoniylar imperiyasining o’ninchi sultoni bo’lmish Sulaymon I saltanatini misli ko’rilmagan qudratga ega bo’lishini ta’minladi. Buyuk sarkarda shuningdek, oqilona qonunlar muallifi, yangi maktablar asoschisi va me’moriy obidalar qurilishining tashabbuskori sifatida ham tanilgan......

Tashrif buyurishga arziydigan eng g’aroyib xonalar

Yer yuzida juda ko'p g’aroyib joylar mavjudki, ulardan juda ko’p iliq taasurot va ilhomlar bilan qaytasiz. Bir qarashda hayolga iliq maskanlar va g’ayrioddiy tabiat hodisalari keladi. Bugun biz siz tashrif buyurgan har qanday xonadan farq qiladigan 7 ajoyib xonani e’tiboringizga taqdim etamiz!...

Qaysi mahsulotda qanday vitamin mavjud?

Bugungi maqolamizda meva va sabzavotlar tarkibida qanday vitaminlar bor ekanligi bilan sizni tanishtirib chiqmoqchimiz!...

XX asrning birinchi yarmidagi eng kassabop bo’lgan film haqida 6 ta qiziqarli ma’lumot

Margaret Mitchellning kariyerasidagi yagona va muvaffaqiyatli kitob "Shamollarda qolgan hislarim". Rejissyorlar Viktor Fleming, Jorj Kukor va Sem Vud tomonidan suratga olingan film juda ajoyib kassa, ko'plab "Oskar" mukofotlarini qo'lga kiritdi va kinoteatrlarga tashrif buyurish bo'yicha barcha rekordlarni yangiladi....

Hech kim o'ynashni xohlamagan biroq haqiqiy shedevrga aylangan 12 ta rol

Aktyorlar Gollivud rollari uchun o'zaro kurash olib borishadi va kasting uchun uzoq navbatda turishadi degan stereotip mavjud. Rejissyorlar va prodyuserlar san’atkolarning san'at uchun qilgan qurbonliklari haqida hikoya qilishni yaxshi ko'radilar. Ammo aslida, mashhur aktyorlar tark etgan, keyinchalik kultga aylangan ko'plab rollar mavjud....

Fikr qo'shish