Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i

Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i
Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i


Kutubxonalar qadimda antik davr madaniyatining butun ilmini o’zida mujassam etgan manba hisoblangan. Uni donishmandlik xazinasi, fikrlar makoni deya ta’riflashar edi. Qadimda kutubxonalar ko’p bo’lgan, biroq ularning ko’pchiligi dushmanlar tomonidan yo’q qilingan, ba’zailari esa shunchalik mohirlik bilan berkitib qo’yilgan-ki, hali-hanuz topib bo’lmaydi.

O’z davrining buyuk sarkardasi Amir Temur Samarqandning nomini butun dunyoga yoyib, uni arxitektura va madaniyat markaziga aylantirdi. Sarkarda yurishlardan o’ljalar bilan birga Kichik Osiyodan, Turkiya, Hindistondan qimmatbaho kitoblarni olib kelar edi.

Amir Temurning vafotidan keyin uning imperiyasi ikkiga bo’lindi: Hirotni sarkardaning o’g’li Shohruh boshqargan bo’lsa, Movaraunnaxrda Shohruhning o’g’li Ulugbek hukmronlik qildi. Ulug’bekka bobosidan kutubxona ham meros bo’lib qoldi.

Ulug’bek o’rta asr davrining ma’rifatli hukmdorlaridan biri edi. U o’z atrofiga Qozizoda Rumiy, Ali Qushchi kabi sharqning buyuk olimlarini yig’gan edi. Katta davlatning hukdori bo’lishiga qaramasdan Ulug’bek umrining asosiy vaqtini ilmiy ishlarga bag’ishlar va ko’p vaqtini o’zi qurdirgan observatoriyada o’tkazar edi.

Otasining o’limidan keyin Ulig’bek Timiriylar sulolasining yagona hukmdori bo’ldi. Uning ilm bilan shug’ullanishi ko’pchilikka yoqmas edi. Ulug’bekka qarshi fitna uyushtirildi, dushmanlar hatto uning o’g’lini ham o’z tomonlariga og’dirib oldilar.
Yaqinlashib kelayotgan fitnani sezgan Ulug’bek hukumat tepasiga keladigan jaholat vakillari uning yaratgan ilm maskanini vayron qilishlarini bilar edi. Rasadxona yo’q qilinish arafasida edi, ammo kutubxonani qanday bo’lmasin saqlab qolish kerak edi. Olim o’z fikrini shogirdi Ali Qushchiga bildirdi, u esa buning yo’li borligini aytdi. Ali Qushchi Kesh qishlog’idan bo’lgan, shu qishloq yaqinida tog’da ko’plab g’orlar borligini va o’sha yerda kitoblarni yaxshilab berkitib qo’yish mumkinligi ham qo’shib o’tdi. Ulug’bek shunday qildi ham – bir necha yuz tomdan iborat kitoblar sandiqlarga joylanib, yashirin ravishda olib ketildi.
Buning orasida 1449 yilda Samarqandda fojiali voqealar sodir bo’ldi. Ulug’bek hiyonatkorona o’ldirildi, uning rasadxonasi vayron qilindi. Ustozining o’limidan keyin Ali Qushchi ham Turkiyaga o’tib ketdi. Aytishlaricha, u o’zi bilan birga kitoblarning ozgina qismini olib ketgan, qolgani esa maxfiy berkitilgan joyda qolib ketdi. Ali Qushchi Movaraunnaxrga boshqa qaytib kelolmadi, kitoblarning berkitilgan joyini esa faqatgina u bilar edi. Shu tariqa kutubxonaning izlari ham yo’qoldi, uning joylashgan joyi hozirda ham Sharqning yechimi topilmagan jimbog’i bo’lib qolmoqda.

Yoshi jihatidan erkakdan kattaroq bo’lgan mashhur juftliklar

Zamonaviy jamiyat standartlardan voz kechadi. Erkaklar va ayollar endi bo'yi, holati yoki yoshi kabi konventsiyalarga e'tibor berishmay qo’yishdi. Bugungi kunga qadar qanchadan qancha oilalar bunyod etilgan. Ularning ichida yosh jihatidan ayol kattaroq bo’lgan oilalar ham mavjud. Quyida shunday mashhurlar oilasining bir nechtasi haqida gapirib...

So’nggi koreys malikasining fojiali taqdiri

Lu sulolasining vakilasi bo’lgan tarixdagi so’nggi koreys malikasining taqdiri barchani lol qilishi tabiiy. Siyosiy o’yinlar, xiyonatlar va yolg’izlik malika Tok Xeni butun umr davomida taqib qilgan. Ammo hech bir narsa uning irodasini buka olmadi, Vataniga bo’lgan muhabbatini so’ndirmadi. Chosonni idora qilgan yigirma oltinchi hukmdorning qizi...

Patlar haqida qiziqarli 8 ta ma'lumot

Ko'p jihatdan qushlar o’z go'zalligi uchun patlardan qarzdor. Ularning sharofati bilan odamlar qushlarni turlarga ajrata olishadi, lekin shu bilan birga ularning xususiyatlari haqida juda kam bilishadi. Biz tabiatning yana bir mo'jizasi bo'lgan va ko'pincha odamlar hayotning eng kutilmagan sohalarida ishlatadigan patlar haqida qiziqarli...

Katta tezlikda yugura oladigan eng chopag’on hayvonlar TOP 5 taligi

Ushbu maqolamizda beshta eng chopag’on hayvonlar haqida gapirib o’tamiz. Qani ko’raylikchi, eng tezi kim ekan?......

Kuz fasli haqidagi qiziqarli faktlar

Ko'pchilik kuzni yilning eng romantik davri deb hisoblaydi, barglar sarg’ish va qizil tusga kirib, derazalarga yomg'ir urila boshlaydi. Ammo bu fikrga qo'shilmaydiganlar ham yo'q emas, chunki kuz juda mashaqqatli yig'im-terim davri. Qanday bo'lmasin, yilning bu fasli, boshqalari singari, o'zgacha go'zal....

Telegramda spamdan chiqish uchun nima qilish kerak - yo'riqnoma

Ko’p hollarda foydalanuvchi spam uchun telegrammda «bloklab» qo’yiladi, bunday vaziyatda nima qilish kerakligini esa aslo bilmaydi. Agar siz har kuni o’nlab foydalanuvchilarning tinchini buzadigan kishi bo’lmasangiz, telegram administratorlari sizga albatta bu muammoni hal qilishda yordam beradi....

ERKAKLARGA YoQADIGAN 6 IBORA

 ERKAKLARGA YoQADIGAN 6 IBORA Kompliment-maqtov va yahshi gap ayollarga xam, erkaklarga xam birday yoqimli.  Ular buni bajonidil qabul qiladir yoki bunga befarqdek  ko'rinsalar xam qalban o'zlarini mamnun va axamiyatli xis etadilar. Agar umr yo'ldoshingizning  o'ziga ishonchi yanada oshishini va munosabatlaringiz yanada yahshi bo'lishini...

Poyabzal haqida qiziqarli faktlar

Statistik ma'lumotlarga ko'ra, ko'pchilik, hech bo'lmaganda ayollar, erkak bilan uchrashganda avvalo poyabzalga e'tibor berishadi, agar erkak o'z poyabzaliga g'amxo'rlik qilsa va muntazam ravishda tozalasa, u holda sherigining oldida uning imkoniyatlari ikki baravar ko'payadi. Bizning bugungi maqolamiz poyabzal haqidagi qiziqarli ma'lumotlarga...

Xurmo foydasi

Bu mevadan kuniga 3-4 ta yeyish tanangizni yoshartiradi. U yer yuzidagi eng shifobaxsh mevalardan biri bu arab xurmosidir. Bu meva oziq moddalarga boy. Ovqat hazm qilishni yaxshilaydi, yurakda qon aylanishini yaxshilaydi. Xolesterinni pasaytiradi. Arab xurmosi ishtahani pasaytiradi. Oq shakar o'rnini bosadi, ozishda yordam beradi. U temirga boy,...

TOP 25: Dunyodagi eng keng tarqalgan familiyalar

Ko'pchilik, ehtimol AQSh va boshqa ingliz tilida so'zlashadigan mamlakatlarda eng keng tarqalgan familiya Smit ekanligini allaqachon biladi. Ammo Ispaniyada qaysi familiya yetakchi ekanligini bilasizmi? Xitoydachi?...

Fikr qo'shish