Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i

Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i
Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i


Kutubxonalar qadimda antik davr madaniyatining butun ilmini o’zida mujassam etgan manba hisoblangan. Uni donishmandlik xazinasi, fikrlar makoni deya ta’riflashar edi. Qadimda kutubxonalar ko’p bo’lgan, biroq ularning ko’pchiligi dushmanlar tomonidan yo’q qilingan, ba’zailari esa shunchalik mohirlik bilan berkitib qo’yilgan-ki, hali-hanuz topib bo’lmaydi.

O’z davrining buyuk sarkardasi Amir Temur Samarqandning nomini butun dunyoga yoyib, uni arxitektura va madaniyat markaziga aylantirdi. Sarkarda yurishlardan o’ljalar bilan birga Kichik Osiyodan, Turkiya, Hindistondan qimmatbaho kitoblarni olib kelar edi.

Amir Temurning vafotidan keyin uning imperiyasi ikkiga bo’lindi: Hirotni sarkardaning o’g’li Shohruh boshqargan bo’lsa, Movaraunnaxrda Shohruhning o’g’li Ulugbek hukmronlik qildi. Ulug’bekka bobosidan kutubxona ham meros bo’lib qoldi.

Ulug’bek o’rta asr davrining ma’rifatli hukmdorlaridan biri edi. U o’z atrofiga Qozizoda Rumiy, Ali Qushchi kabi sharqning buyuk olimlarini yig’gan edi. Katta davlatning hukdori bo’lishiga qaramasdan Ulug’bek umrining asosiy vaqtini ilmiy ishlarga bag’ishlar va ko’p vaqtini o’zi qurdirgan observatoriyada o’tkazar edi.


Otasining o’limidan keyin Ulig’bek Timiriylar sulolasining yagona hukmdori bo’ldi. Uning ilm bilan shug’ullanishi ko’pchilikka yoqmas edi. Ulug’bekka qarshi fitna uyushtirildi, dushmanlar hatto uning o’g’lini ham o’z tomonlariga og’dirib oldilar.
Yaqinlashib kelayotgan fitnani sezgan Ulug’bek hukumat tepasiga keladigan jaholat vakillari uning yaratgan ilm maskanini vayron qilishlarini bilar edi. Rasadxona yo’q qilinish arafasida edi, ammo kutubxonani qanday bo’lmasin saqlab qolish kerak edi. Olim o’z fikrini shogirdi Ali Qushchiga bildirdi, u esa buning yo’li borligini aytdi. Ali Qushchi Kesh qishlog’idan bo’lgan, shu qishloq yaqinida tog’da ko’plab g’orlar borligini va o’sha yerda kitoblarni yaxshilab berkitib qo’yish mumkinligi ham qo’shib o’tdi. Ulug’bek shunday qildi ham – bir necha yuz tomdan iborat kitoblar sandiqlarga joylanib, yashirin ravishda olib ketildi.
Buning orasida 1449 yilda Samarqandda fojiali voqealar sodir bo’ldi. Ulug’bek hiyonatkorona o’ldirildi, uning rasadxonasi vayron qilindi. Ustozining o’limidan keyin Ali Qushchi ham Turkiyaga o’tib ketdi. Aytishlaricha, u o’zi bilan birga kitoblarning ozgina qismini olib ketgan, qolgani esa maxfiy berkitilgan joyda qolib ketdi. Ali Qushchi Movaraunnaxrga boshqa qaytib kelolmadi, kitoblarning berkitilgan joyini esa faqatgina u bilar edi. Shu tariqa kutubxonaning izlari ham yo’qoldi, uning joylashgan joyi hozirda ham Sharqning yechimi topilmagan jimbog’i bo’lib qolmoqda.

BUNI BARCHA BILISHI LOZIM

BUNI BARCHA BILISHI LOZIM Allox taolo aytadi: “Men jinlar va insonlarni faqat O'zimga ibodat  qilishlari uchungina  yaratdim”  (Zoriyot, 56-oyat)....

Kelajakning nufuzli kasblari

Bugungi kunda texnologiya shunday jadallik bilan rivojlanib bormoqdaki, 5-10 yildan keyin hech kimning hayoliga ham kelmagan kasblar paydo bo’lishi mumkin. Hozirda obro’li hisoblanganlariga esa ehtiyoj ham qolmaydi......

Eng ko’p dam oluvchi 10 ta mamlakat

Qayerda bo’lishdan qat’iy nazar dam olishni barcha birdek yoqtiradi. Ehtimol, yer yuzidagi barchani birlashtira oluvchi hususiyatlardan biri aynan yakshanba umumiy dam olish kuni ekanligidir. Ammo shunday intensivlik bilan dam oladigan bir qancha mamlakatlar mavjud. Biz boshqalarga qaraganda ko’proq dam oluvchi 10 ta mamlakatni jamladik. Marhamat,...

Krishtianu Ronalduning eng qimat baho avtomobillari

Krishtianu Ronaldu nafaqat taniqli sportchi, balki aksariyat yoshlar uchun muvaffiyat timsoli hamdir. Sportchi qimmatbaho mashinalarni juda ham yaxshi ko‘radi, har safar yangi mashina sotib olganida buni OAV hamda ijtimoiy tarmoqlar orqali boshqalarga namoyish qiladi. Ayni vaqtda portugaliyalik futbolchi bisotida 20 dan ortiq mashina bor. Ular...

Yevropaning eng sirli va daxshatli turistik maskanlari

Yevropaning turli burchakalarida joylashgan ayrim hududlar bo’ylab kezib yuradigan arvohlar, qo’rqinchli xarobalar, noma’lum insonlar tomonidan qurilgan sirli binolari bilan dong taratgan. Insonlar orasida bu kabi mistik jihatlarni safsata deb biladiganlar ham oz emas. Ammo yuragi qaynoq turistlar uchun bu kabi maskanlar eshigi doimo ochiq. Demak,...

Quruq mevalarning foydali hususiyatlari

Dunyoning yetakchi mutahassis va olimlari quruq mevalarni vitaminlar koni, deb atashadi. Bunday mevalar bemalol rafinadlangan shakar o’rnini bosa oladi. Ular tarkibidagi kletchatka esa oshqozon uchun juda foydali....

Arxiv: Buyuk Britaniya qirollik oilasining yorqin 18 fotosuratlari

Lord Entoni Armstrong-Jons Snoudon taniqli fotograf va qirolicha Yelizaveta II ning singlisi bo’lgan malika Margaret Rouz Vindzorning sobiq turmush o’rtog’i. U 60 yil davomida Vogue jurnali bilan ishlagan, ammo uning eng taniqli asarlari qirollik oilasining fotosuratlari. U 86 yoshida vafot etdi va butun dunyoga Buyuk Britaniyadagi asosiy oilaning...

Aksirishni ushlab turish xavflimi?

Agar siz ushbu savolga javobni Internetdan qidirib ko'rsangiz, aniq javob topa olmaysiz. Endi biz muammoga oydinlik kiritish uchun to'g'ri javobni beramiz....

Eng g’aroyib bo’yinbog’lar

Bugungi maqolamizga eng g’aroyib bo’yinbog’lar haqida suhbatlashamiz!...

Kivi mevasining tarkibi, kelib chiqish tarixi va nomlanishi haqidagi ma’lumotlar

Bugungi kunda bozor rastalarini to’ldirib turuvchi kivi mevasining vatani, kelib chiqishi ko’pchillikka qiziq bo’lsa kerak. Quyidagi maqolamiz orqali ta’mi biroz duvuchani eslatadigan kivi haqida o’zingiz uchun qiziqarli ma’lumotlarni olasiz, degan umiddamiz......

Fikr qo'shish