Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i

Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i
Ulug’bekning g’oyib bo’lgan kutubxonasi yohud Sharqning yechimi topilmagan jumbog’i


Kutubxonalar qadimda antik davr madaniyatining butun ilmini o’zida mujassam etgan manba hisoblangan. Uni donishmandlik xazinasi, fikrlar makoni deya ta’riflashar edi. Qadimda kutubxonalar ko’p bo’lgan, biroq ularning ko’pchiligi dushmanlar tomonidan yo’q qilingan, ba’zailari esa shunchalik mohirlik bilan berkitib qo’yilgan-ki, hali-hanuz topib bo’lmaydi.

O’z davrining buyuk sarkardasi Amir Temur Samarqandning nomini butun dunyoga yoyib, uni arxitektura va madaniyat markaziga aylantirdi. Sarkarda yurishlardan o’ljalar bilan birga Kichik Osiyodan, Turkiya, Hindistondan qimmatbaho kitoblarni olib kelar edi.

Amir Temurning vafotidan keyin uning imperiyasi ikkiga bo’lindi: Hirotni sarkardaning o’g’li Shohruh boshqargan bo’lsa, Movaraunnaxrda Shohruhning o’g’li Ulugbek hukmronlik qildi. Ulug’bekka bobosidan kutubxona ham meros bo’lib qoldi.

Ulug’bek o’rta asr davrining ma’rifatli hukmdorlaridan biri edi. U o’z atrofiga Qozizoda Rumiy, Ali Qushchi kabi sharqning buyuk olimlarini yig’gan edi. Katta davlatning hukdori bo’lishiga qaramasdan Ulug’bek umrining asosiy vaqtini ilmiy ishlarga bag’ishlar va ko’p vaqtini o’zi qurdirgan observatoriyada o’tkazar edi.

Otasining o’limidan keyin Ulig’bek Timiriylar sulolasining yagona hukmdori bo’ldi. Uning ilm bilan shug’ullanishi ko’pchilikka yoqmas edi. Ulug’bekka qarshi fitna uyushtirildi, dushmanlar hatto uning o’g’lini ham o’z tomonlariga og’dirib oldilar.
Yaqinlashib kelayotgan fitnani sezgan Ulug’bek hukumat tepasiga keladigan jaholat vakillari uning yaratgan ilm maskanini vayron qilishlarini bilar edi. Rasadxona yo’q qilinish arafasida edi, ammo kutubxonani qanday bo’lmasin saqlab qolish kerak edi. Olim o’z fikrini shogirdi Ali Qushchiga bildirdi, u esa buning yo’li borligini aytdi. Ali Qushchi Kesh qishlog’idan bo’lgan, shu qishloq yaqinida tog’da ko’plab g’orlar borligini va o’sha yerda kitoblarni yaxshilab berkitib qo’yish mumkinligi ham qo’shib o’tdi. Ulug’bek shunday qildi ham – bir necha yuz tomdan iborat kitoblar sandiqlarga joylanib, yashirin ravishda olib ketildi.
Buning orasida 1449 yilda Samarqandda fojiali voqealar sodir bo’ldi. Ulug’bek hiyonatkorona o’ldirildi, uning rasadxonasi vayron qilindi. Ustozining o’limidan keyin Ali Qushchi ham Turkiyaga o’tib ketdi. Aytishlaricha, u o’zi bilan birga kitoblarning ozgina qismini olib ketgan, qolgani esa maxfiy berkitilgan joyda qolib ketdi. Ali Qushchi Movaraunnaxrga boshqa qaytib kelolmadi, kitoblarning berkitilgan joyini esa faqatgina u bilar edi. Shu tariqa kutubxonaning izlari ham yo’qoldi, uning joylashgan joyi hozirda ham Sharqning yechimi topilmagan jimbog’i bo’lib qolmoqda.

Chingizxonning javobsiz muhabbati

Chingizxon 1155 yilda, mo’g’ullarning tatarlar ustidan g’alaba qozonishlari vaqtida dunyoga keldi. Uning otasi, katta qabila boshlig’i Yesugay-botir g’alaba vaqtida dunyoga kelgan og’liga Temuchin deb ism berdi....

Dunyodagi eng chiroylik va romantik joylar

Biz ko'plab shaharlar va joylarni romantikaga bog'laymiz. Ushbu to'plamda siz sayyoradagi eng romantik joylar haqida bilib olasiz. Ushbu fotosuratlardagi har qanday joy romantik sayohat uchun idealdir....

Tatib ko’rishga arziydigan dunyodagi eng mazali pishloqlar

Pishloq butun dunyo bo'ylab ko'plab odamlarning fikrlarini zabt etishga ulgurdi. Taom bilanmi yoki alohida bo’lsin, pishloq - bu inson qo'li bilan ixtiro qilgan ajoyib yegulik ekanligini tan olmay ilojimiz yo’q! Quyida eng totli pishloqlarning 10 taligini keltirib o’tganmiz. Marhamat, ular bilan tanishing!...

Hech kim o'ynashni xohlamagan biroq haqiqiy shedevrga aylangan 12 ta rol

Aktyorlar Gollivud rollari uchun o'zaro kurash olib borishadi va kasting uchun uzoq navbatda turishadi degan stereotip mavjud. Rejissyorlar va prodyuserlar san’atkolarning san'at uchun qilgan qurbonliklari haqida hikoya qilishni yaxshi ko'radilar. Ammo aslida, mashhur aktyorlar tark etgan, keyinchalik kultga aylangan ko'plab rollar mavjud....

Omadli shaxslar va muvaffaqiyatli insonlar kunlarini qanday tashkillashtirishadi? Kun tartibini tuzishda milliarderlar qo’llagan usullar

Biz omadli insonlar va milliarderlardan ilhom olamiz. Nima uchun ular boshqalarga qaraganda muvaffaqiyatliroq? Nega ular biz bir haftada erisha olishimiz mushkul bo’lgan vazifalarni bir ondayoq bajara olishadi? Quyida muvaffaqiyatli odamlar o'z kunlarini qanday tashkil qilishlari haqida qisqacha keltirib o’tdik!......

Matraslar haqida ko’pchilik bilmagan 5 ta hayratlanarli fakt

Har bir uyda matraslar mavjud, biz bu buyumga o'rganib qolganmiz lekin unchalik ham e’tibor qaratmaymiz. Matraslar haqida siz bilmagan bir nechta dalillar mavjud. Ularni siz bilan bo’lishamiz!...

Poyabzal haqida qiziqarli faktlar

Statistik ma'lumotlarga ko'ra, ko'pchilik, hech bo'lmaganda ayollar, erkak bilan uchrashganda avvalo poyabzalga e'tibor berishadi, agar erkak o'z poyabzaliga g'amxo'rlik qilsa va muntazam ravishda tozalasa, u holda sherigining oldida uning imkoniyatlari ikki baravar ko'payadi. Bizning bugungi maqolamiz poyabzal haqidagi qiziqarli ma'lumotlarga...

Hayvonlar haqida qiziqarli faktlar - ehtimol siz bilmagan 36 eng g'aroyib ma'lumot

Sayyoramizning hayvonot olami sinoatlarga to’la, shu sababli sizlarni hayratlantirishi mumkin bo’lgan hayvonlar haqida bir nechta qiziqarli faktlar bilan tanishtirib o’tamiz....

Kivi mevasining tarkibi, kelib chiqish tarixi va nomlanishi haqidagi ma’lumotlar

Bugungi kunda bozor rastalarini to’ldirib turuvchi kivi mevasining vatani, kelib chiqishi ko’pchillikka qiziq bo’lsa kerak. Quyidagi maqolamiz orqali ta’mi biroz duvuchani eslatadigan kivi haqida o’zingiz uchun qiziqarli ma’lumotlarni olasiz, degan umiddamiz......

Yotoqxona uchun mebel tanlash borasidagi kichik maslahatlar

Yotoqxona uchun mebel tanlash jarayonida shoshilmang va bu ishga jiddiy yondoshing. Ko’p funksiyali va kam aksessuarli mebel, dekoratiov buyumlar, parda tanlasangiz yotoqxona tayyor. Agar uni did bilan chiroyli ko’rinishga keltirishni istasangiz, ma’lum qoidalarga amal qilish va ortiqcha xatolarga yo’l qo’ymaslik lozim....

Fikr qo'shish