Najoshiy va Uvays Qaraniylar sahobami yoki tobeinmi?

Savol: Habashiston podshohi Najoshiy va Uvays Qaraniy hazratlari Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning davrlarida iymon keltirishgan. Ammo korib suhbatlashishmagan. Ikkovlari sahoba yoki tobein deyiladimi, yoki boshqa nom bilan ataladilarmi?

Javob: Alhamdulillah, vassolatu vassalamu ala Rasulillah, ammo ba’d:

Uvays Qaraniy (اويس القرني) rahmatullohi alayhi tobeinlarning kiborlaridan, sayyidlaridan va peshqadamlaridan ekanida barcha ulamolar ittifoq qilishgan!
Najoshiyni ayrim olimlar sahobalar ro‘yxatiga kiritgan bo‘lsalar, Zahabiy: «Najoshiy bir tarafdan tobein, bir tarafdan sahobadir», degan [1].

Ibn Asir Jazariy: «Najoshiy Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamni ko‘rmagan va u zot bilan uchrashmagan ekan, uni sahobalar orasida sanamaslik to‘g‘riroq bo‘lardi. Chunki uni sahobalar orasida zikr qilishning ma’nosi yo‘q. «Sahoba» atamasini unga nisbatan ishlatish uchun barcha shartlar topilmaydi», deb xulosa qiladi [2].


[1] «Siyaru a’lomin nubalo», 1/428.

[2] «Usdul g‘oba» (1/62), «Jome’ul usul fi ahodiysir Rasul» (12/956).