Мехрибон

Собира календарга қаради. Ўн еттинчи феврал… Эртага ўғли билан учрашади. Иккиларининг хам туғилган кунлари.

Юрагини темир қўллар ғижимлагандек бўлди. Соғинган, жуда-жуда соғинган…

Уч йил муқаддам…

Собира ўзи пиширган тортнинг ўртасига биттагина шамча қадади. Хализамон ўғли Шерзоднинг шамни пуфлаб ўчиришини тасаввур қилди. Бир ёшга эндигина тўлган бола шамни ўчира олмайди, бу ишни дадаси билан аяжониси бажаришади. Кейин хақиқий байрам бўлади. Йигирма бир йилдирки, февралнинг ўн саккизи Собирани бир ёшга улғайтиради.

У туғилган кунини бир мў'жиза юз бериши керакдек кутарди. Ўтган йили ўша мў'жиза чиндан хам юз берди. Собира туғилган кунини туғруқҳонада кутиб олди, туғилган кунида ўғли дунёга келди. Мана шунга хам бир йил бўлибди. Бугун биринчи қўшалоқ байрам. Она ва бола шодланадиган кун…

Эшик тарақлаб очилиб, ширин ҳаёллари тўзғиб кетди. Остонада кўзлари қизариб кетган, ранги оппоқ эри турарди. У қалтираб Собиранинг олдига келди. Ҳириллаб гапирди:

-Ҳотин, пулинг борми? Бер менга! Опчиқ пулингни!..

Собира кўзёшларини тийиш учун лабини тишлади.

-Дадаси, бугун ўғлингизнинг туғилган куни эди. Шунга дастурҳонга ул-бул олиш учун озгина йиғиб қўювдим…

Эри бор кучи билан столни муштлади. Собира қалқиб кетди.

-Бер дедим, — яноқлари титраб деди Мавлон.

Собира кўз ёшлари тирқираб кетган юзини қўллари билан яширди.

- Бермайсанми?! Мана бўлмаса!

Мавлон бир зарб билан стол устидаги хамма нарсани синдириб ташлади. Идиш-товоқлар билан бирга кичкинагина торт хам эр билан битта бўлди. Кейинги зарба мушт шаклига кириб, аламдан кўзлари катта-катта бўлиб кетган Собиранинг юзига тушди. Эрга йиқилди. Мавлон унинг чўнтакларини кавлаб бор пулини олди-ю, хансираб чиқиб кетди. Собира бутун қолган шамчани ушлаб кечгача йиғлади. Бу Собиранинг ота-оналари сабр косасига томган энг сўнгги томчи бўлди. Қизлари билан набираларини табриклашга келдилару бу ҳонадондан буткул узилдилар. Суд хам бўлди. Гиёхванд эр турмага, Собира боласини олиб отасиникига йўл олди.

«Тор қорнимга сиққан болам кенг уйимга хам сиғади»- дея олиб келинган Собира кенг уйга сиғди, лекин кенг кўнгилни топа олмади. Ўзга ҳонадонда яшаган қисқа муддат ичида жонажон уйидан қанчалар узоқлашиб кетганини хис қилди. Қулф-калитга эга чиққан келинойисининг қош чимиришлари, акасининг ўз болаларини панага тортиб ширинлик улашишларидан дод дегудай бўларди. Ёлғиз панохи – ота-онаси эртаю кеч мехнатдан бўшамас, амал-тақал рўзғорнинг эндиликда яна икки оғиз қўшилиб янаям кўпайиб кетган камларини бутлашга харакат қилишарди. Бир йил ана шундай ўтди. Туғилган кунларида аяси ош дамлади. Дадаси топган-тутганини дастурҳонга тўкди. Акаси Шерзодга ўйинчоқ совға қилди. Кўнгилдагидек ўтаётган кичкинагина байрамнинг ноҳуш якун топишига ана шу ўйинчоқ айиқча сабаб бўлди. Акасининг тўрт яшар ўғли ўйинчоқни юлқиб олиб уйларига қараб чопди. Хозиргина шодлиги ичига сиғмай ўтирган болакай кўзида ёш билан атак-чечак қадамларини илдамлатиб, унинг ортидан қувиб келинойисининг ҳонасига кириб кетди. Собира билан ота-онаси хай-хайлаганча қолишди. Дам ўтмай аввал келинойининг шанғиллагани, кейин тарсаки товуши эшитилди. Собира болаларча шўҳлик қилган жиянининг бундай жазоланишини кутмаган эди. Шерзодга ўйинчоқни акаси билан бирга ўйнашни айтиш учун ўрнидан турди. Лекин кейинги кўргани қалбига муз бўлиб қадалди. Келинойининг ҳонасидан лўппи юзларида ингичка бармоқларнинг излари қизариб кўриниб турган Шерзод йиғлаб чиқиб келди. Дераза ортида ўйинчоқни қучиб олганича болаларга ҳос бўлмаган захарҳанда кулганича акасининг ўғли қараб турарди.

Томоғи ғиппа бўғилди. Дастурҳондаги ош оиланинг кичкинагина байрами каби совуди. Боласининг қучиб ётганича узоқ йиғлади. Ширингина бўлиб уҳлаб қолган Шерзоднинг панжа изи тушган юзини силади, яноқларида қотиб қолган тиниқ кўз ёшларини кафти билан артиб олди. Хар қанча ситам ўзига бўлса чидар, боласида нима гунох?!

Вақт ўтган сайин онасининг гаплари асосли туюла бошлади. Бу ҳонадонда омонатлигини хис қилаверди.

Совчи келди.

Аввалги ҳотинининг тили ёмон экан, қайнонаси жанжаллардан безиб ажратиб юборибди. Собиранинг тили ёмонмас, яшаб кетиши керак. Фақат боласи ота-онаси билан қолади, катталарнинг келишуви шундай!

Собира йиғлаб-сиқтаб аҳийри рози бўлди. Шерзодни тез-тез олиб бориб турадиган, яна фарзандли бўлганида бутунлай олиб келишни ўйлаб кўрадиган бўлишди. Ўгай отанинг, янги куёвнинг феълини билмагунча онаси шундай йўл тутишга қарор қилди.

* * *

Янги ҳонадон аъзолари сомсапазлик қилишаркан. Уйларининг кўчага қараган биқинида иккита тандир ўрнатилган. Эри Икром эртаю кеч тинмайди, ука-сингилларини хам бир зум тиндирмайди. Ҳаридорлари кўп, ясалган сомсалар уй ичидан чиқиб келаверади, Икром дурра ёпиниб тандир ичига бош суқаверади, онаси қип-қизил сомсаларни пуллайверади. Собира хам ишга киришиб кетди.

Аввалдан чаққон эди, лекин бу ҳонадон аъзоларига этиб ишлаш учун янаям тиришди. Бу оиладагилар чумолидай ғимирлаб рўзғор бутлашар, жуда бой бўлмасаларда ўзларига тўқ эдилар. Икром бу ҳонадоннинг норасмий бошлиғи. Қаттиққўллиги учун хамма ундан хайиқиб турар, арзимаган айб учун хам аччиқ-аччиқ гаплар эшитишарди. Бир хафта ичидаёқ эрининг сўкишидан икки марта бахра топишга улгурган Собира ўғлини олиб келмай тўғри қилганига ишонч хосил қилди. Лекин олдинги гиёхванд эри олдида Икром фариштадек кўринарди. Аста-секин эрининг бироз тўпорилигига хам кўникиб кетди.

* * *

Икром билармикан? Бугун туғилган кунлари эканлигини эслармикан?! Ўзику майли, боласи келганида совға бермаса хам икки оғиз ширин сўзи билан кўнглини кўтариб қўярмикан?! Бу каби саволлар бугун ич-ичидан қайнаб чиқарди. Бу ҳонадонга келин бўлиб тушганидан бери ўғлининг хар келиши хам қувонч, хам хадикда ўтади. Биринчи келишида эри Икром Шерзоднинг кичкинагина бурунчасини бармоқлари орасига қисиб эркалаган бўлди. Аяжонисига эга чиққан одамнинг бу қилиғи болага аксинча таъсир қилиб йиғлаб юборди. Собира боласини қучиб олди, эри бир нималар деб ғўлдираганча ўрнидан туриб кетди. Шу-шу бола билан ўгай отанинг учрашувлари совуққина ўта бошлади.
Лекин бугун туғилган кунлари, хеч бўлмаса болагинаси бугун бир оғиз ширин сўз эшитар…

Эри эрта тонгдан йўлга отланди.

-Кийимларимни тайёрла, бозорга тушиб майда-чуйда қилиб келаман.

Қувонганидан ўрнидан туриб кетди, туғилган кунлари байрам бўларканда. Лекин кейинги сўзлар уни жойига миҳлаб ташлади.

-Соат тўртга уч юзта сомсага буюртма бор. Пиёзни тўғраб қўйинглар, мен тоза ун билан гўшт олиб келаман.

Дадаси билан аяси кундузи келишади, уйлари узоқ, кечга қолмай қайтишади. Демак туғилган кун, боланинг кўнгли деган гаплар пуч орзу, этиб бўлмас армон...

Ўйлаганидек қайнонаси, қайнсинглиси билан тушгача сомсага уринишди. Кўзи йўлда бўлди. Эшик тақиллаб аввал Шерзод, кейин дадаси билан аяси кўринди. Сакраб кетди. Югуриб бориб боласини қучиб йиғлайверди. Қайнонаси мехмонларни ичкарига бошлади. Ота-онаси билан хол-ахвол сўрашиб яна боласига талпинди. Катта бўлиб қолибди, қош кўзлари бобосини эслатади, тиллари бурро, шеърлар айтишни ўргатишибди. Ҳонасига олиб кириб бошқатдан бағрига босди. Яна йиғлади, боласини хидлаб-хидлаб йиғлади.

Вақт шувиллаб ўтди. Чой ичишдию овқатга хам қарамай қайтиш харакатига тушишди.

Хозир боласи кетади, кетиши керак, шарт кетиши! Қайнонасидан нажот кутди. Бир оғиз қолақолсин деса-чи, бир кунгина болагинасини бағрига олиб ётса-чи?! Мулозаматни ўрнига қўяётган қайнона ўғлининг руҳсатисиз бу ишни қилолмайди, ҳонадонида ўгай набира эмас, ўзининг авлоди чопқиллаб юриши керак!

Шерзоднинг камзулчаси тугмаларини ўтказа бошлади. Хозир икки тугмани ўтказса бўлди, бола ташқарига чиқади, кейин олиб кетишади. Қўллари титраб тугмаларни қайтадан эчди.

Онасининг бу иши сабабини тушунмай турган бола бийрон тиллари билан гапирди:

-Ая, туйма ўтказишти билмайсизми? Мана-мана, мен қандай ўтказишти биламан.

Бола ҳудди қойил қилиб қўйгандек жилмайиб турарди.

Кўз ёшлари қуйилиб кетди. Яна Шерзодни қучиб олди. Айвон деразаси ортида бу холни кузатиб турган ота-онаси билан қайнонаси оғизда ҳайрлашсаларда, ичларидан зил кетаётгандилар. Тақдир, иложи йўқ…

Эшикка этганларида бола хам аяси қолишини англаб йиғлай бошлади.

Бобоси билан бувиси уни эркалаб кўтариб кетишди. Яна ишга ўтирдилар. Пиёзмас, ўзининг юрагини тўғрадигўё. Пиёз аччиғидан минг карра аччиқ кўзёшлар милт-милт оқди.

Эшик очилиб эри кириб келди. Бир қоп ун билан, битта қутини машинадан туширди. Афтидан туғилган кун хақида эсламаган хам. Йўқса ўгай боласига бўлмаса хам жуфти-халолига кичкинагина совға кўтариб келарди. Совғаси хам бошини эсин, боласининг дарди қалбини тилимлаб ташлаяпти.

Нигохларини эрга қадаганча лабини тишлаб ишини қилаверди.

- Нега мени кутмай мехмонларга жавоб бериб юбординглар, -деди Икром онасига қарата.

-Шошилишаётган экан, кеч қолишмасин деб…

Эри қутини очди. Ичидан ростмона автомобилдан сал кичикроқ ўйинчоқ машина чиқарди.

-Қани тойчоқ, кел буёққа.

Эшикдан Шерзод чопиб кирди. Икром болани даст кўтариб юзларидан ўпди.

-Мана бу туғилган кунингга совға, ўғлим.

Собира ялт этиб эрига қаради.

Икром гапини давом эттирди.

-Даданг билан аянгни бекатда кўриб қолдим. Шунча қистасам хам қайтишмади. Камига Шерзоджонни хам олиб кетмоқчи бўлишди. Уларга хам айтдим, сизлар хам эшитинглар, Шерзоджон бугундан бошлаб шу уйда яшайди!

Собира хўнграб йиғлаганича боласи билан Икромни қучиб олди. Ун гарди қўнган эрининг чопонига ёшли кўзларини суртди.