Ўлмай туриб кўмилган синглим!

Синглим Нозиманинг юраги болалигидан вақти-вақти билан ҳуруж қилиб турарди. Уни доимий равишда текшириб турадиган шифокор: «Юрагидаги ҳасталик туғма, унга даво йўқ. Аммо доимий муолажа ва яҳши эътибор туфайли касаллик зўрайиб кетмаслигига эришсак, умрини узайтиришимиз мумкин, ҳолос» деганди. Шунинг учун хам онам уни хеч қачон ёлғиз қўймас, муолажаларини канда қилмас, хатто тунлари хам уни ўзи билан бирга олиб ётарди. Бирор иш билан банд бўлиб қолганида эса уни ёлғиз қолдирмаслигимизни тайинларди. Синглимнинг ўзи хам ёлғиз қолишни истамас, кўпчилик бўлиб ўйнашни ҳуш кўрарди. Мактабга мунтазам юбора олмасдик. Тез-тез касал бўлгани сабаб синф рахбари ўқитувчиларни уйимизга юбориб турарди.

Нозима ана шу зайлда улғайди. У 17 ёшга кирганида кўринишидан шунчалар соғлом ва тетик эдики, кўрган кишининг хаваси келар ва унинг касал эканлигига хеч ким ишонмасди.

Ташқаридан қараганда, соғлом ва бақувват, боз устига чиройли синглимни сўраб, ҳонадонимизга совчилар кела бошлади. Аммо шифокорлар ота-онамга: «Қизингиз турмушга чиқиши мумкин, бироқ фарзанд кўра олмайди», дейишгани боис келган совчиларга рад жавоб бериларди.

Шундай кунларнинг бирида синглим мактабдаги битирув оқшомига тайёргарлик кўраётган синфдош ўртоқлари билан мактаб фаоллар залида қолишни сўради. Онам унинг раъйини қайтармади, аммо унга энг яқин дугонасини бириктириб қўйди. Синфдошларининг бири қўшиқ куйлар, бири шеър айтар, бошқа бир гурухи эса қизиқарли сахна кўриниши тайёрлаётганди. Синглим эса рақсга тушишни ўз зиммасига олибди.

Ҳуллас, шу кун келди. Мактабда сўнгги қўнғироқ бўляпти. Мактаб ховлиси ўқувчи, ўқитувчи ва ота-оналар билан лиқ тўла. Битирувчилар бирин-кетин тайёрлаган қўшиқ, рақслари ва сахна кўринишларини намойиш эта бошладилар. Кутилмаганда махзун, аммо жуда ёқимли куй таралди. Синглим раққосалар либосида даврага чиқиб келди. У рақсни шунчалар берилиб ижро этдики, тадбирга келганларнинг барчаси лол бўлиб қолди. Ёнимда туриб синглимни кузатиб турган онажоним эса қувончдан йиғлаб юборди. Синглимнинг юзи баҳтиёрликдан ял-ял ёнар, кўзлари эса қувончдан порлаб турарди.

Тушга яқин уйга қайтганимизда хам синглимнинг хаяжони босилмаган, байрам яҳши ўтганини, ўзи хам яйраб рақсга тушганини такрор ва такрор гапираверарди. Гўё бир лахза ичида у бутунлай соғайиб кетгандек эди.

Нозиманинг қувончи узоққа бормади. Тушдан кейин, соат иккиларда тоби қочиб қолди. У қаттиқ хансирар ва зўрға нафас оларди. Зудлик билан «Тез ёрдам» чақирдик. Синглим эса хушидан кетди. Қанчалик уринмайлик, ўзига келмади. «Тез ёрдам» машинасида келган шифокор синглимизни текшириб кўргач, хаммамизни ларзага келтирадиган ҳабарни айтди: «Қизингизга энди ёрдам бера олмаймиз… Бандалик экан, сабрли бўлинглар!» Хаммамиз дод солиб қолавердик.

Ёз энди бошланган бўлса-да, кун жуда иссиқ, гўё бутун олам оташ бўлиб ёнарди. Шу сабабли хам қишлоқ оқсоқоли ота-онамга «Майитни эртага қолдириб бўлмайди, тезроқ тайёргарлигингизни кўринг», деди. Нозимани сўнгги манзилга кузатиб қайтаётганимизда эса хаёт гўё тўҳтаб қолгандек эди.

Тўнғич акам Салохиддин синглимни жуда яҳши кўрарди. Унга мехри бўлакча эди. Айрилиқ унга қаттиқ азоб бераётгани боис туни билан мижжа қоқмай, ховлида юриб чиқди ва тонг отар-отмас, шошилганча қабристонга бориб келишини айтиб, чиқиб кетди. Лекин кетганига анча вақт бўлганига қарамай, халигача ундан дарак йўқ эди.

Телефон қилсак, қўл телефони хам ўчиқ. Отам ҳавотирланиб: «Бировинг қабристонга бориб кел! Аканг бора солиб қайтаман, деганди-ку?!» деди. Мен бошқаларни кутиб хам ўтирмай, зудлик билан қабристонга жўнадим.

Қабристон жимжит, фақат синглимнинг қабри олдида кимдир куймаланарди. Югуриб борсам, акам бехуш ётибди, қабристон қоровули эса уни ўзига келтиришга уринарди. Мен хам ёрдамга шошилдим. Акам бироздан кейин ўзига келди, аммо ҳаёли паришон эди. Кўзларини бир нуқтага қадаганча: «Билмай қолибмиз, сени тириклай кўмибмиз, бизни кечир, сингилжон, шошиб қолибмиз!» дея зўрға пичирларди.
У билан овора бўлиб, эътибор бермаган эканман. Акам тикилиб турган томонга қарадим-у, хайкалдек қотиб қолдим. Синглимнинг қабри очилган. У ўралган кафан чала очиқ, бир қўли эса кафандан ташқарида ётарди. У ётган жойидан бор танаси билан ёнбошига ўгирилган, кўзлари ярим очиқлигича қотиб қолганди. Бутун баданим чумоли ўрмалагандек жимирлаб кетди, аммо ўзимни қўлга олишга уриндим. Чунки акамнинг ахволи жуда ёмон, уни бу эрдан олиб кетмасам, ўлиб қолиши хеч гап эмасди. Қўлимга телефонимни олиб, иккинчи акамга қўнғироқ қилиб, унга қабристонга машина билан келишини тайинладим. Кейин қоровул ёрдамида синглимнинг кафанини тўғрилаб қўйдим.
Акам бирпасда этиб келди ва катта акамни биргалашиб машинага ўтқаздик. Қоровулдан эса вазиятни отам ва оқсоқолларга етказиб, қабр масаласини хал қилишини сўраб, у эрдан кетдик.

Касалҳонага этиб боргунимизча Салохиддин акам яна хушидан кетди. Шифокорлар воқеа тафсилотини эшитгач: «Бу шунчаки стресс холат. Акангиз яҳшилаб дам олиши лозим. Уни безовта қилиш, ўзига келтиришга уриниш ҳавфли», дейишди. Бу орада ота-онам ва бошқа қариндошларимиз хам касалҳонага этиб келишди.

Бир жигаримиздан айрилиб, адо бўлаёзгандик. Акамнинг тузалиб кетишини Ҳудодан тилаб, кутишдан бошқа иложимиз йўқ эди.
Қабристон қоровули отам ва оқсоқолга бўлиб ўтган воқеани батафсил айтиб берган экан, кўпни кўрган оқсоқол: «Сал шошибмиз-да, қизингиз ўлмаган, балки, клиник ўлим холатига тушиб қолган экан, шекилли», дебди.

Қоровулдан кейинчалик билсак, воқеа бундай бўлган экан: Салохиддин акам қабр бошига бориб фотиха ўқиётганда, қабр ичидан овоз эшитилибди. Қўрқиб кетган акам дуони тугатиши билан орқага қайтибди. Унинг ранги ўчиб, қора терга тушганча қайтаётганини кўрган қоровул: «Нима гап, ўғлим?» деб сўраса, акам: «Шунчаки, қўрқдим, шекилли. Қабр ичидан овоз эшитилгандай бўлди», дебди. Қоровул эса бу овоз кечадан буён тинмаганини, тонггача унга уйқу бермаганини айтибди.

Буни эшитган акам югурганча синглимнинг қабрига борибди ва шоша-пиша қабрни очишга уринибди. Қоровулнинг хайхайлашига қарамай, кечагина кўмилган эмасми, тупроқни осонликча хар томонга олиб ташлабди. Қабр очилганда эса акам синглимизни боя мен тасвирлаган холатда кўриб, хушини йўқотибди… Салохиддин акамнинг бир умрга одамови бўлиб қолишига сабаб бўлган ўша машъум воқеани хамон унута олганимиз йўқ.