ПУЛГА СОТИЛГАН НОМУС

Мен ҳам барча аёллар сингари чиройли кийинишни, яхши яшашни орзу қилардим, бироқ бу ниятларимни амалга ошириш учун пул зарур эди. Қо`лимда тайинли ҳунарим бо`лмаганидан бошимни қаэрга уришни билмасдим.
Мактабни битирганимданоқ ота-онам биринчи келган совчиларга розилик бериб юборди. Тушган оилам биздан ко`ра бадавлатроқ эди, шу нарса уйдагиларимга жуда хуш келганди. Аммо халқимиз бежизга «Тенг-тенги билан, тезак қопи билан» демаган экан. Оиламда ҳеч ким, ҳатто эрим ҳам менсимасди, мен уларга фақат чо`ри эдим. Кейинчалик билишимча, эрим турмушидан ажраган бир жувон билан яшар, менга эса номига, ота-онасининг хизматини қилиш учун уйланган экан. Эртадан кечгача қо`лим ишдан бо`шамас, яна ора-орада эримнинг ҳам тепкисини эрдим. Энди ҳомиладор бо`лганимда навбатдаги тепкидан ҳомиламни ё`қотдим. Пичоқ бориб суякка қадалгандан кейин ота-онамнинг уйига қайтиб келдим. Аммо бу эрда ҳам таскин топмадим. «Чиққан қиз чиҳириқдан ташқари» деганлари рост экан. Қайтганим ота-онамга ҳам ёқмади. Келинойимнинг қовоҳи очилиб, лабига табассум югуриши учун эртадан кечгача тиним билмасдим. Бирор жойга ишга кирай десам на дипломим, на бирор ҳунарим бор.
Шундай кунларнинг бирида чет элга бориб ишлаб келган қо`шнимиз Холниса опа жонимга оро кирди. Холниса опа пул топиш учун ко`рсатган "қаҳрамонлик”лари ҳақида оҳиз ко`пиртириб гапирганида, унга ҳавасим келиб, ко`нглим суст кетди. Холниса опа у жойларнинг жаннат эканини, ҳатто оддийгина массажчилар ҳам маликалардек ҳаёт кечиришини айтиб, агар мен ҳам босам, яхшигина пул топишим мумкинлигини айтди. Массажчилик қо`лимдан келмаслигини айтгандим, бу иш мен о`йлаганчалик қийин эмаслигини, хоҳласам бирпасда о`рганиб олишим мумкинлигини тушунтирди. Ко`нглим бироз таскин топди. Қайси ё`л билан бо`лмасин, пул топсам бо`лди деб о`йладим.
– Агар яна чет элга борсангиз мени ҳам олиб кетинг, ҳамма шартларингизга розиман, пул ишласам бо`лди, – дедим Холниса опага.
Гапларимдан у қувониб кетди. Бирорта қизни эргаштириб борса, танишлари мукофот пули бериши у пайтда менга қоронҳу эди.
– Майли, о`зи қайтиш учун чипта олмоқчи бо`либ тургандим, сени бирга олиб кетаман. Ҳойнаҳой, пулинг бо`лмаса керак, иккаламиз учун чиптани о`зим оламан. Боргандан кейин ишлаб пул топсанг, суришиб кетармиз, – деди Холниса опа.
Шундай қилиб, Холниса опа билан бирга чет элга бордик. Қо`нганимизда унинг Нина исмли таниши бизни кутиб олиб, ижара уйга жойлаштирди. Бир-икки кунлик ҳордиқдан со`нг Холниса опа "хизмат фаолият”ини бошлаш вақти келганини айтди. Бу мен о`йлагандек оддий массажчилик эмасди, балки фоҳишалик эди. Аввалига Холниса опага ҳеч қачон бу ё`лга кирмаслигимни, орқага қайтиб кетишимни билдирдим.
– Орқага қайтаман дейсанми? Қайси пулингга кетмоқчисан? Аввал мендан олган пулингни то`лаб қо`й! – деди у о`шқириб.
– Номусимни сотиб, пул топгандан ко`ра, о`лганим ма`қул, – дедим о`пкам то`либ.
– О`лгинг келаётган бо`лса, о`лавер! О`лигинг ко`чада қолади, бу эрда сенга ҳеч кимнинг раҳми келмайди, – деди Холниса опа совуққонлик билан.
О`лиш мен о`йлаганчалик осон иш эмас экан, қо`лимга арқон олишга олдиму, жон ширинлик қилди, жур`ат қилолмадим. Шундай қилиб, тақдиримга тан бердим. Аввалига қилаётган ишимдан нафратланган бо`лсам, бор-бора ко`никиб кетдим.
Ҳар куни эрта тонгдан Нина қо`нҳироқ қилар, ювиниб-тараниб, махсус ёлланган таксида шаҳар четида жойлашган сауналардан бирига ё`л олардик. Саунада «массажчи» ниқоби остида бир кунда икки-учтадан мижоз қабул қилишга то`ҳри келарди. Ҳаром ё`л билан топилган пуллар эса сауна эгаси, Нина ва қизларнинг о`ртасида тенг тақсимланиб, ҳамма о`з улушини оларди. Сауна қо`риқчилари то иш куни тугамагунча кетишимизга ё`л қо`ймасди. Шу тариқа орадан икки ойча вақт о`тгач, бир-икки со`м пул топгандан кейин уйга қайтишга қарор қилдим.
Ҳар қалай пул олиб келганимни ко`рган акам билан келинойимнинг чеҳраси очилди, аммо улардан бу пулларни қайси ё`л билан топганимни яширдим. Ота-онамни ҳам тикувчилик сехида ишладим деб алдадим.
Орадан кунлар о`тди. Ётиб эганга тоҳ чидамас деганларидек, олиб келган пулимнинг ҳам таги ко`риниб қолди. Яна чет элга отландим, кетаётганимни ко`рган синфдош дугонам Маҳбуба ҳам менга эргашди. У энг яқин дугонам, жуда ақлли қиз эди. Синфда ҳаммамиздан яхши о`қиганига қарамай, омади чопмадими, о`қишга киролмади.
– Уйда бекор о`тиргандан ко`ра, бир-икки со`м пул топсам, ота-онамга ёрдам бо`лади. Бо`ш вақтимда эса о`қишга киришга тайёрланаман, – деди у соддалик билан.
Уни ё`лдан қайтаришга ҳарчанд ҳаракат қилмай, «Сенга бу иш то`ҳри келмайди» демай у ко`нмас, о`з қарорида оёқ тираб туриб олганди. Рози бо`лишдан о`зга чорам қолмади. Ота-онаси ҳам менга ишонишгани учун рухсат беришди.
Ишнинг ҳадисини олганимдан бу сафар Нинанинг олдига боришни истамадим. Чунки у бераҳм аёл эди. Бир кун ҳам дам бермай, ко`проқ пул ишлашга мажбур қиларди. Саунада «ишлаб» юрганимда Сабина исмли қиз билан танишгандим. Сабинага қо`нҳироқ қилиб, дугонам билан бораётганлигимни айтдим. Этиб келгач, у бизни кутиб олиб, ижарага уй топиб берди. Маҳбубага «Сен бир-икки кун дам ол» деб, о`зим эса фаолиятимни бошлаб юбордим. Турмушга чиқмаган дугонамни ҳам ифлосликка бошлаганимдан виждоним қийналди. Аммо топган пулим иккаламизнинг эб-ичишимизга этмасди, хоҳласам-хоҳламасам уни юрган ё`лимга бошлашга мажбур эдим. У қайси ё`л билан пул топаётганимни билгач, мендан нафратланишини, ко`рарга ко`зи ё`қлигини айтиб йиҳлади, аммо орқага ё`л ё`қ эди. Маҳбуба мен билан "массажчи”лик қилишга ко`нмади. У энди бутунлай бошқа одамга айланганди, очилиб гаплашмас, жуда зарур гапи бо`лганидагина гаплашарди. Уйидагилари қо`нҳироқ қилганида уларни тинчлантириш учун мен билан тикувчилик сехида ишлаётганини айтди.
Эрталаб навбатдаги «мижоз»нинг қо`нҳироҳидан кейин о`зимга оро бериб «иш»га отландим. Маҳбубани чақирсам, ҳеч ким овоз бермади, хавотирланиб хоналарни ко`здан кечирдим. Ваннахонанинг эшигини итариб ко`рдим, очилмади. «Маҳбуба!» деб чақирдим, жим-жит. Ко`нглим бир ёмонликни сезди, бор кучим билан ваннахонанинг эшигини уриб очдим.
Очдим-у даҳшатдан тилим калимага келмай қолди. Эрда дугонамнинг жонсиз танаси чо`зилиб ётарди…
Маҳбубанинг жонига қасд қилганини текшириш учун келган ички ишлар идораси ходимлари мени ҳам со`роқ қилди, совуқ о`лкада нима иш билан шуҳулланганим фош бо`лгач, мамлакатдан депортасия қилиндим. Шармандаларча уйга қайтдим. Ота-онам мени оқ қилишди, ҳозир ҳар жойда ижарада яшаб, дуч келган ишни бажариб юрибман. О`зим-ку, майли, аммо ёш жонига қасд қилган дугонам Маҳбубани эсласам, о`зимдан нафратланиб кетаман, тошга айланган қизлар ҳақидаги ривоят ёдимга тушади.
Ривоят қилишларича, қадимда бир о`лкага душман бостириб кирибди. Улар гуллаб-яшнаган бу юртни култепага айлантиришибди. Шу эрлик қизлар тириклайин душман қо`лига тушсак, номусимизни топтайди, юзи қора бо`лгандан ко`ра, о`лганимиз ма`қул, бизларни тошга айлантир деб Яратганга илтижо қилишибди. Уларнинг оҳу фарёди, илтижолари ко`кка этибди. Ор-номусини ҳамма нарсадан устун қо`йган қизлар тошга айланишибди.
Маҳбуба ҳам ҳаром ё`лга киргандан ко`ра о`лимни афзал ко`рди. Мен-чи... мен эса арзимаган пул учун номусимни сотдим, эл-юрт олдида юзим шувут бо`лди... Эримнинг уйида эган калтакларим, эзилганларим бу воқеаларнинг олдида ҳеч нима бо`лмай қолди. Агар сабр қилганимда, эримдан ширин гапимни, озгина меҳримни аямаганимда балки унинг ко`нгли юмшаб, ҳозир бахтли яшаётган бо`лармидик? Қайнонам зуҳум қилганда, тилимни тийиб, "Ойижон” деб элиб-югуриб хизмат қилганимда бу кунлар бошимга тушмасмиди? Бекорга халқимиз сабрнинг таги сариқ олтин демаган экан. Инсон бошига тушган ко`ргиликларга, синовларга чидаса, сабр-бардошли бо`лса, Яратганнинг о`зи уни қо`ллаб-қувватларкан...
Лола ШОИМОВА