Миямга экстремистик ғояларни қуйишганини кеч тушуниб этдим...

Сарлавҳани о`қиб ажабланяпсизми? Ҳа, бу ҳаётда о`зи о`тирган шохга болта уриб, со`қир ко`злари очилганидан кейин афсус-надоматдан бошини қайси деворларга уришни билмай қолганлар ко`п. Айниқса, мен қонунда белгиланган жазомни о`н саккиз йилдан бери о`таб келаётган мана шу муассасада шундай кимсаларни истаганча учратишингиз мумкин. Мен ана шуларнинг бириман.
Исмим Алишер, фамилиям Жуманиёзов (исм-фамилиялар о`згартирилган – таҳр.). 1968 йилда Хива шаҳрида туг`илганман. Болалагим худди афсоналардаги шаҳарларни эслатувчи Ичанқал`анинг сирли, жозибали ко`чаларида, умрбоқий мақбараю мадрасалар орасида кечган.
Биласиз, Хоразм заминидан ислом оламининг ко`плаб этук алломалари этишиб чиққан. Уларнинг номи билан бугун мусулмон олами ҳақли равишда фахрланади. Лекин афсуски, мен ана шу буюк аждодларимизга муносиб ворис бо`лолмадим. О`зимча, динимизни пухта о`рганаман, унинг ривожи, эркинлиги, тараққиёти учун хизмат қиламан деб о`йлаб, жаҳолат ботқог`ига чуқур ботганимни сезмай қолибман.
Албатта, бугун, бу эрда афсус чекиб о`тирганим учун бошқаларни айблашим то`г`ри эмас. Зеро, о`зимнинг ҳам ко`зим, қулог`им, ақлим бор эди. Аммо, барибир, агар болаликдан тепишиб катта бо`лган о`ртог`им Баҳодир бо`лмаганида...
Баҳодир болалигидан динга берилган, мачитдан қадами узилмайдиган бола эди. О`шанда о`тган асрнинг то`қсонинчи йиллари, биз ҳам айни кучга то`лган навқирон йигитлар эдик. Тенгдош жо`ралар йиг`илиб қолгудек бо`лсак, Баҳодир ҳаммамизни ислом ё`лида бирлашиб ҳаракат қилишга, унинг учун молу жонимизни ҳам аямасликка ундарди. Ко`п ошналаримиз унинг бу да`ватларидан хавфсираб, Баҳодирни йиг`инларга чақирмайдиган, у бор давралардан узоқроқ юрадиган бо`либ қолишди. Шунда Баҳодир асосий э`тиборни менга қаратди:
Жо`ра, бу манглайи қоралар барибир ҳеч нарсани тушунмайди. Уларга о`йин-кулги, маишат, пул, дунёвий ташвишлар бо`лса бас. Охиратни умуман о`йлашмайди. Сен улардан фарқ қиласан-ку! Оқ-қорани ажрата оласан, улардан узоқроқ юр. Сен билан мен уларга қо`шилсак, икки дунёмиз хароб бо`лади.
Шу тариқа мен Баҳодирнинг та`сири остига тушиб қолдим. У қаэрга бошлаб борса, эргашиб кетаверадиган, нима деса, мутлақ ҳақиқат о`рнида қабул қиладиган бо`либ қолдим.
О`ша йиллари Россияда Биринчи Чечен уруши тугаган бо`лса-да, бу минтиқада вазият то`ла изга тушмаган, турли қуролланган чечен жангарилари тог`лар орасида биқинганча пайт пойлашарди. Баҳодир менга бу урушни мутлақо бошқача бо`ёқларда ко`рсатишга о`рганиб қолганди:
Кофирлар бизнинг биродарларимизни аёвсиз қиряпти. Бундай пайтда уларнинг ёнига бориб, мазлумларга ёрдам бермаслигимиз то`г`ри эмас. Эртага қиёматда шарманда бо`лмаслигимиз учун ҳозироқ чечен до`стларимиз ёнига ёрдамга боришимиз керак.
Аввалига унинг таклифига унча қо`шилмадим. Ахир уч болам катта бо`ла бошлаган, уларни боқиш, ота-онамга ко`маклашиш мас`улиятини бо`йнимдан соқит қилолмасдим.
Бу ёг`ини о`йлама, — деди Баҳодир тараддудланаётганимни сезиб. – Биз биродарларимиз сафига бориб қо`шилсак, улар ҳам бизни ёлг`излатиб қо`йишмайди. Қо`лларидан келгунича моддий ёрдам ко`рсатишади. Уйингга ҳам яхшигина пул жо`натиб турасан.
О`йланиб қолдим. О`зи о`ша пайтларда иқтисодий жиҳатдан анча қийналиб юрардим. Демак, ҳам биродарларимизга ёрдам бериб, катта савоб олсам, ҳам яхшигина пул то`лашса, бунинг нимаси ёмон? Ошнамнинг айтишича, бордию, Чеченистонда ислом давлатини тиклай олсак, бизга жуда катта лавозимлар бериларкан. Ажабмас, у эрда амир ёки қозикалон мансабига лойиқ ко`рилсам...
Ана шундай хомхаёллар билан 1998 йилнинг бошларида Чеченистонга ё`л олдик. Баҳодир билан чечен жангарилари сафида анчагина ҳарбий тайёргарликдан о`тдик. О`ша эрда биринчи бор қо`лимга қурол олдим. Уларни қандай ишлатишни, жанг пайтида қандай ҳаракатланиш, қандай қилиб қо`лбола қуроллар тайёрлашни обдон о`ргатишарди.
Бир пайтлар умримда чумчуқ со`йиб ко`рмаган бо`лсам-да, у эрда турли жанг манзаралари, шафқатсиз қатл лавҳаларини ко`равериб ко`зим пишиб кетди. Бир икки марта синов тариқасида рус армияси билан бо`лган ҳарбий то`қнашувларда ҳам қатнашдим. Одам шу тариқа о`лимдан қо`рқмай қо`яркан. Очиг`и, бизга о`лимдан қо`рқмасликни о`ргатишар, о`лимдан со`нг то`г`ридан-то`г`ри жаннатга тушишимизни уқтиришарди.
Ҳолбуки, бегуноҳ инсонларни о`лдириб, давлатга, халққа қарши бош ко`тариш, минглаб инсонларнинг тинчлиги ва осойишталигини бузиш, ким-кимларнинг қутқуси билан бошланган урушда бемақсад о`либ кетиш билан Яратганнинг розилигига, жаннатга эришиб бо`лмасликни у пайтлар англаб этмагандим.
Ма`лум бо`лишича, чечен жангарилари бир пайтлар О`збекистонда ташкил этилиб, кейин юртимиздан чиқиб кетган, бироқ бир неча бор мамлакатимизнинг турли ҳудудларида терактлар уюштириб, о`нлаб бегуноҳ юртдошларимиз жонига зомин бо`лган "О`збекистон ислом ҳаракати” номини олган террористик ташкилот билан яқин алоқада экан. 1998 йилнинг куз ойларида ана шу ташкилотнинг вакиллари Чеченистонга келиб, анчайин чиниқиб қолган биз сингари "мужоҳид”ларни о`злари билан Тожикистонга олиб кетишди. Худди шу эрда меннг "раҳнамо”йим Баҳодир билан ё`лларимиз айрилди. Унинг кейинги тақдири нима кечганидан хабарим бо`лмади.
"О`збекистон ислом ҳаракати” бир пайтлар қо`шни Тожикистонда юз мингдан ортиқ инсоннинг о`лимига сабабчи бо`лгар фуқаролар урушида Бирлашган тожик мухолифати билан элкама-элка жанг қилган, ҳозирда ҳам бу гуруҳнинг катта қисми ушбу мамлакатнинг Тожикобод тумани ҳудудида жойлашган экан. Бу эрда ташкилотнинг "сардорлари” биз сингари "аскарлар”га О`збекистондаги конститусион тузумни аг`дариб, унинг о`рнига шариатга асосланган давлат барпо этиш лозимлигини, бунинг учун ҳеч қандай қийинчиликлардан қочмаслик, керак бо`лса, жонимизни беришимиз кераклигини қайта-қайта уқтиришарди.
Чиндан ҳам биз жуда ог`ир шароитларда яшардик: оддий нон, чой, атала, мева қоқиси сингари г`арибона эмакларга қаноат қилар, гоҳида шулар ҳам топилмасди. Аммо, "сардорларимиз” хориждаги "ҳомийлари” ҳисобидан шоҳона ҳаёт кечиришлари, ко`нгиллари тусагандек айш-ишрат қилишлари, о`зларига тобе одамлар устидан истаганларича ҳукм чиқаришларини ко`рсак ҳам, "улар бизга раҳбар, нима қилишса о`злари билишади” деб юраверардик. Со`зларига қулоқ осмаган, ташкилотни тарк этмоқчи бо`лганларни шафқатсизларча жазолашар, ҳатто о`йлаб ҳам о`тирмасдан отиб ташлашар ёки бошларини танидан жудо қилишарди.
Бора-бора мен ҳам уларнинг ё`риг`ига юриб, хато қилмаяпманми, деб о`йлаб қоладиган бо`лдим. Ахир уйдан чиқиб кетганимга бир йилдан ошиб қолди. Шу пайт ичида ота-онам, хотиним, болаларимнинг ҳоли нима кечганидан хабарсиз эдим. Баҳодир айтганидай, "бизга ко`рсатиладиган моддий ёрдам” ҳам о`зимиздан ортмайди. Мен ҳам бир амаллаб шу лагердан қочиб кетишни о`йлардиму, аммо қо`лга тушиб қолсам, ҳолим нима кечишини билиб, бу фикримдан воз кечардим.
1999 йилнинг май ойлари эди. Раҳбарлардан бири муҳим бир топшириқ билан мени Душанбе шаҳрига жо`натди. Мен кодланган бир хабарни ташкилотнинг пойтахтдаги мас`улларидан бирига этказишим лозим эди. Аммо, манзилга этиб бориш пешонамда ёзилмаган экан. Душанбенинг марказий ко`чаларидан бирида, мени кутиб олган "биродаримиз”нинг машинасида кетиб бораётганимда, уч нафар милисия ходими бизни то`хтатишди. Ҳатто кимлигимизни со`раб ҳам о`тирмай, қо`лларимизни орқамизга қайириб, о`з хизмат машиналарига босишди.
Шунда анчадан бери изимизга тушишганини англадим. Яширишнинг ҳожати қолмаганди. Ҳамма қилган айбимни тан олдим. Бир ойча мени тожикистонлик ҳуқуқ-тартибот органларида со`роқ қилишгач, О`збекистон ички ишлар идоралари ходимларига топширишди.
Хуллас, мен о`з ватанимга юрт хоини, халқ осойишталиги душмани тамг`аси билан кириб келдим. О`ша йилнинг август ойида Сирдарё вилояти Ховос тумани суди қилмишларим билан атрофлича танишиб чиқиб, мени жиноят кодексининг тегишли моддаларига биноан айбдор деб топди. Шундан қилиб, йигирма йил муддатга озодликдан маҳрум этилдим.
Ҳозиргача орадан салкам о`н саккиз йил о`тди. Ҳануз қилмишимга яраша берилган жазони о`таб келмоқдаман. Мен қанчалик г`афлатга ботганимни, дин, иймон, ибодат дея миямга турли экстремистик г`ояларни обдон қуйишганини ҳам шу эрда тушуниб этдим.
Динимизнинг асл мазмун-моҳияти, соф исломий тушунчаларни мен... айнан шу эрда, қамоқда, панжара ортида о`ргандим, десам ишонаверинг. Бу эрда муассаса ходимлари диний уламолар иштирокида турли учрашув, тадбирлар о`тказиб теришади. Диний адабиётлар ҳам этарли. Ибодатларни адо этиш учун ҳам шароитлар бор.
Бу эрда шуни чуқур англаб этдимки, о`зини динга содиқ, тақводор, имонли ко`рсатган ҳар қандай инсоннинг гапига лаққа тушавермаслик керак экан. Асл ислом та`лимотида инсон боласи қурол ёки қо`л билан эмас, ҳатто тил билан, ог`ирроқ со`з билан билан озор этказиш ҳам гуноҳ саналади. Ватанни севиш, унинг озодлиги, тинчлиги, эркинлигига ҳисса қо`шиш ҳар бир мо``миннинг муқаддас бурчи экан. Одамлар орасида турли фитна-фасод тарқатиш, уларни таҳлика ва тафриқага солиш, низо ва нифоқ тарқатиш энг ог`ир гуноҳлардан экан. Менга буларни о`ргатишмаган, фақат қурол ишлатиш, қон то`киш, қандай ё`л билан бо`лмасин, давлатни эгаллаш, талаш, портлатиш ҳақидагина сабоқ беришганди. Мен билиб-билмай, ана шу мутаассибларнинг найрангларига чув тушиб, о`з халқимга қарши бош ко`тардим, о`зим о`тирган шохга болта уриб, энг аввало о`з ҳаётимни, келажагимни барбод қилдим.
Ана шу фитначи, золим, хунрезлар сафига қо`шилиб, ог`ир гуноҳ, кечирилмас жиноят содир этдим ва бунинг учун ҳақли жазога тортилдим. Қилмшларимдан мингдан-минг пушаймонман. Озодликка чиқсам, бутун умримни ҳалол меҳнатга, болаларимнинг та`лим-тарбиясига бахшида этаман. Қилган хатоларимни о`з меҳнатларим билан ювишга тайёрман. Фақат, она халқим, Президентимиздан яна бир карра имкон со`рамоқчиман. Илтимос, мени кечиринг, мен мутлақо бошқача одам бо`либ, юртимга хизмат қилишмга имкон беринг. Тавба қилдим...