Айғоқчилар дунёси: «Қизил ансамбл»
… У ташкил қилган айғоқчилар тармоғи иккинчи жаҳон уруши йилларида бутун Оврўпани қамраб олган эди. Гестапода уларни «қизил ансанбл» (капелла) деб номлашарди. Ушбу айғоқчилик тармоғининг кўп сонли алоқачилари ўзларини пионина созандалари, бошлиқларини эса уста капелистерлар деб аташарди.
… Иккинчи жаҳон уруши йиллари барча даврлар ва халқларнинг энг бадавлат айғоқчиси бўлмиш Леополд Треппер (Жан Жилбер) Шўролар иттифоқини, Бутун Оврўпани ва ҳатто Гитлер Олмониясини ҳам қамраб олган, энг кўп тарқалган ва самарали айғоқчилик тармоғига бошчилик қилди. Треппер бутун фаолиятини тижорат билан муваффақиятли тарзда уйғунлаштириб олиб бора олган фавқулотда ақлли кишилардан эди. ДАҚ(Давлат Айғоқчилик Қўмитаси)нинг полковниги, Асли Полшада туғилган 33 ёшли Леополд Треппер 1938 йилнинг август ойида айғоқчилик тармоғини ташкил этиш мақсадида Белгияга келади. Пасапорти бўйича у канадалик Адам Миклер эди. Москвалик бош жосуснинг йирик фаолияти шу тариқа бошланади. Ғарбий Оврўпанинг қоқ ўртасида жойлашган Белгия ўзининг ажойиб жўғрофий ўрнига кўра биринчи навбатда яширин фаолиятни йўлга қўйиш учун қулай майдон ҳисобланарди. Бундан ташқари белгияликлар жосуслик фаолияти бошқа бир мамлакатга қаратилган бўлса, унга нисбатан мутлақо бефарқ қарашар эди. Бу нарса мамлакатнинг қонунчилигига кўра, айғоқчилик фаолияти фақат Белгиянинг манфаатларига зид келган ҳолдагина жазоланиши мумкин эди. имагес (20)Триппер Брпасселга жойлашади ва ўтмишда унинг Фаластиндаги ҳамкорлик фаолиятидаги эски таниши бўлган Гроссер – эндиликда Лео Гросфогелнинг савдо фирмаси билан мутлақо расмий бўлган тажорат алоқаларини ўрнатади. Гросфогел Полшанинг Лодз шаҳрида туғилган бўлиб, тажрибали тижоратчи Треппернинг энг яқин, ишончли кишиларидан бири эди. Улар махфийлик нуқтаи назаридан «Форин экселлент рейкоут компани» қўшма корхонасини ташкил этишади ва тез орада Белгия, Франсия ва Скандинавия мамлакатларида унинг шаҳобчалари– филиалларини очишади. 1939 йилнинг ёзида Сталин ва Гитлер ўртасида ўзаро хужум қилмаслик ҳақидаги шартнома имзолангач, Москвадан Трипперга ўз фаолиятини асосан Буюк Британияга қарши қаратиш ҳақида топшириқ берилади. Аммо бахтга қарши шу йилнинг 1 сентябр куни иккинчи жаҳон уруши бошланади. Олмон ва Шўро қўшинлари Полшада тўқнашдилар. 1940 йилнинг май ойида Олмон қўшинлари Белгияни эгаллайди. Натсистларнинг танк колонналари ортидан келаётган «Лимузин» автомобилида булғор дипломати билан бирга Брюселлик икки жаноб ҳам ўтирарди. Булар муҳтарам тижоратчилар Триппер ва Гросфогел эди. Шу тариқа, улар тижоратчи ниқоби остида олмон қўшинларининг стратегияси ва тактикаси ҳақидаги маъруза учун батафсил маълумот тўплашарди. Натижада вершахт олий қўмондонлиги у ёки бу мавзу ҳақидаги ўз қарашларини фюрерга баён этишидан анча аввал бу ҳаракатларнинг барча тафсилотлари аллақачон Москвада аён бўлар эди.
Ана шундай тахликали кунларда Марказ Трипперга икки ёрдамчи гўё уругвайлик талабалар Винсент Аламо(капитан Виктор Сухалов) ва Карлос Аламо(Михаил Макаров, халқ комисари Молотовнинг жияни)ни жўнатади. 1940 йилнинг июлида Треппернинг қимматли хизматлари эътиборга олиниб, унга Қизил Армия генерали унвони берилади ва у харбий разветканинг бутун ¢арбий Европа бўйича резиденти этиб тайинланади. Шундан сўнг Треппер бош раҳбар сифатида Парижга йўл олади. Белгиядаги разветка учун эса энди унинг ишончли ўринбосари Кент маъсул бўлиб қолади. ¤з ўрнида Ле Гросфолгелнинг ҳам Парижга кўчишига тўғри келади. Чунки унинг бутун мол-мулкини Олмон босқинчи хукумати мусодара қилади. Энди у киноактиёр Георг Милтондан ижарага олган, Сена дарёси соҳилидаги уйда яшай бошлайди. Гросфогел бир неча ой давомида жосуслик тармоғининг молиявий таъминланишини йўлга қўйиб олади. Бу пайтга келиб, уларнинг ташкилотига яна бир киши– Хиллер Кау ҳам қўшилади. Унинг яширин исми аслида Андре Дюбуа эди. Ўз ўрнида Триппер учун ҳам Париж омад келтиради. Унинг янги ташкил этилган «Симекс» фирмаси Елисей майдонида, Тодтнинг ҳарбий-қурилиш ташкилоти марказига яқин нуқтада жойлашганди. Шу атрофдаги «Лидо» кафесида эса бу ташкилотнинг бир мунча обрўли бошлиқларини учратиш мумкин эди. Ниҳоят бирлашма мақсадига етади. Орадан атиги бир неча ҳафта ўтгач, «Симекс» фирмаси Тодт ташкилотининг асосий таъминотчиларидан бирига айланди. Бу ташкилот Гитлернинг буйруғига биноан, Ла-Мант бўғози соҳилида узоқдан мўлжалга олувчи батареялар ўрнатиш ўрнатиш учун нуқталар тайёрлар ва суости кемалари учун зирҳланган бункерлар қурилишига маъсул эди. Қурол-яроғдан ташқари барча жиҳозларни жумладан, йўл қуриш машиналари, қурилиш ашёлари, бетонаралаш тиргичлар, қурилиш ёғочлари кўтарадиган кранлар ва бошқаларни Парижнинг «Симекс» ёки Брюсселнинг «Симекско» фирмалари етказиб беради. Шу тариқа ўз ишончлилиги ва салмоғи билан босқинчи ҳукуматининг алоҳида ишончига кирган бу фирмаларнинг айланма маблағи тез орада миллионларга айланади. Уларнинг фаолият доираси шунчалик тез кенгаядики, ҳатто Франсия қаршилик ҳаракати қатнашчиларида ҳам шубҳа уйғотади. Улар ҳатто урушдан сўнг босқинчилар билан ҳамкорлиги учун эгаларини жавобгарликка тортиш ниятида ўз одамларига бу икки фирманинг фаолиятини кузатишни топширишади. Бироқ қаршилик қатнашчилари асосий нарсани – фирмалар даромадларининг деярли тенг ярми разветка фаолиятига ҳақ тўлаш ва разветка бошлиқларининг чакана ҳаражатларини қоплашга кетишини билмас эдилар. Фирмалардан келган фойданинг бир қисми янгидан-янги немис амалдорлари ва зобитларини сотиб олиш учун кетар, улар эса ўз навбатида фирмани фойдали буюртмалар билан таъминлашга ҳаракат қилишарди. Шунинг учун ҳам босиб олинган Европадаги бирор бир катта ёки кичик қурилиш разветкачилар кузатув назаридан четда қолмас, қўшинларнинг барча ҳаракати уларга кафтдагидек маълум эди. ўарбий Оврўпада жойлашган Олмон ҳарбий бирлашмалари Шўро чегараларига ташланиши ҳақидаги мухим тезкор хабарни Москва бу кўчиш эндигина бошланаётганида ва биринчи немис аскарлари эшалонларга чиқаётганидаёқ олар эди. «Қизил ансанбл» кўп ўтмай қаршилик кучлари билан ҳам алоқа ўрнатади. Бу эса стратегик муҳим корхоналар, уларнинг ишлаб чиқариш кучлари ва маҳсулот характери ҳақида маълумотлар олишда ёрдам берарди. Аҳвол шу даражага ҳам етиб бордики, Триппер гуруҳи абвернинг Париждаги штаб-квртираси телефонларига уланди ва Москва Канарис маҳкамаси марказий аппаратининг Париж шоҳобчасига йўллайдиган радиопрограммаларни ва уларга жавобларни қабул қилиш имконига эга бўлди. «Қизил ансамбл»га франсуз фоҳишаларининг саҳий ҳақ тўланадиган бутун гуруҳи ишлар эди. Ҳар куни Парижга келаётган немис фронтчилари ўзлари билан бирга жуда қимматли ахборот манбаларини олиб келар – улар орқали, ҳарбий қисмлар рақамлари бўйича, фронт бирлашмаларининг жойлашуви ҳақида тасаввурга эга бўлиш мумкин эди. Треппер агентлари орасида сайрбон-экскурсавод ҳам бўлиб, у аскар ва зобитларни керакли жойларга олиб борар ва шу билан олмон харбийлари контингентининг шўро разветкаси қизиқтирадиган жойларга йўллашни таъминлар эди. 1941 йилнинг май ойига келиб, Парижда Треппернинг агентлари бўлмаган бирор бир муҳим немис идораси қолмаган эди. Бирлашма Сталинни Германиянинг хужум қилишининг аниқ санаси ҳақида огоҳлантиради, бироқ Сталин буни Британия иІвогарлиги, деб ҳисоблайди. Треппернинг ахбороти ўзини оқлагач эса у яратган тармоқ тўла куч билан иш юрита бошлайди. Берлиндаги шўро элчихонаси тугатилгач, Треппер алоқадан маҳрум бўлади. Энди марказ билан алоқа фақат радио орқали олиб борилар эди. «Қизил ансамбил»нинг Германиядан берган илк радиопрограммаларини немислар 1941 йил июн ойининг охирида ушлаб олишади. Бироқ, уларга матнни «очиш» насиб этмайди. Юборувчининг ўзи эса орадан бир неча ой ўтгачгина қўлга олинади. Шундан кейин Треппернинг радиомарказ гуруҳи Брюсселга кўчиб ўтади ва унга радиономалар Париждан чопар-курер орқали жўнатилади. Сўнг Кент редисти уларни Москвага узатади. Брюсселдаги радиоузатгич(передатчик)ни абвер 1941йил декабрида топади. Учрашув хонадонида радиоузатгичдан ташқари, немис тилидаги радиономалар, махфий ёзув учун сиёҳ ҳамда дизентерия ва тиор батареялари билан тўла идишлар топилади. Бу топилмалар Белгия ҳудудида фаол ҳаракат қилаётган аксилгитлерчи жосуслик тармоІи мавжудлиги ва жуда кенг тарқалганлиги ҳақида рад этиб бўлмас гувоҳлик берарди. Абвернинг катта зобити, капитан Пипе учрашув хонасидаги уч кишини хибсга олишга буйруқ беради. Улар орасида Михаил Макаров(Карлос Аламо) ҳам бор эди. Макаровнинг ёрдамчиси немисларга қўл келади. У Пипега Брюсселдаги Шўро разветкаси фаолияти ҳақида унга нима маълум бўлса, барчасини айтиб беради. Бу деярли оз маълумот бўлса-да, абвер ва гестапо учун шўро иттифоқининг ўарбий Оврўпадаги айІоқчилик тармоІига қарши кенг миқиёсдаги кампанияни бошлаш учун етарли эди. Абвер рапортларида бу тармоқ «Қизил ансамбл» номи билан аталарди. Абвер зобитларига «Қизил ансамбл» разветка фаолиятининг Бюсселдаги учрашув маркази маълум бўлгач, у Парижга кўчганлигини аниқлашга мувоффақ бўлдилар. 1942 йилнинг бошида немислар радиоузатгичларни топиш учун махсус қурилмалар ёрдамида қидирувни бошлайдилар. Ниҳоят 1942 йилнинг июн ойига келиб радиоузатгични Париж атрофидан топишади. Бу ерда эр-хотин поляк мухожирлари Херт ва Мира Соколни ҳибсга олишади. Эрини отмоқчи бўлиб, қийнаб қўрқитишганда Мира барчасини – шифр деталлари, агентлар ва ҳатто бош раҳбарларнинг номларини ҳам айтиб беради. 1942 йилнинг июлига келиб, Франсия ва Белгияда Триппернинг яқин ходимлари қамоққа олинади. «Очилган» радиономалар гитлерчиларга Триппернинг Берлиндаги агентлари манзилгоҳлари ва учрашув хонадонларин аниқлаш имконини беради. Берлин гуруҳига рейхсмаршал Геринг ҳомийлигидаги обер-лейтенант Харро Шулсе – Бойзен раҳбарлик қиларди. У авиатсия вазирлигида разветка хизмати зобити бўлиб хизмат қиларди. Унинг маҳфий хужжатлар билан таниша олиш қобилияти деярли чегараланмаган эди. Унинг бу ноёб қобилияти Берлинда ҳам Москвада ҳам тан олинганди. У ва унинг хотини Либертас 1936 йилдан шўро разветкасига хизмат қилишарди. Либертас – тарғибот вазирлиги амалдори бўлиб, унинг иши жосуслик фаолиятида жуда мухим бўлган хорижий сафарлар билан боғлиқ эди. У билан бирга Берлин гуруҳига Олий иқтисодиёт вазирлиги амалдорларидан доктор Арвид Хармак кирарди. Гуруҳ ўз фаолияти давомида 500дан зиёд хабарларни узутишга эришди. Хабарларни «очиш» туфайли абвер 20-йиллардан буён айғоқчилик билан шуғилланиб келаётган, Париж кинофирмасининг режиссёри ва продюссери, ёзувчи Адам Кукхоф(Вулф)ни фош этади. Берлин гуруҳининг асосий ахборот манбаларидан бири алоқачи-муҳандис доктор Куммеров эди. У Олмон армияси қуролланиши учун мухим аҳамиятли бўлган радиолокатсия қурилмалари, радиобошқарувли бомбалар, «еру-осмон» ракеталари каби техника янгиликларининг чизмаларини қўлга киритади. Гуруҳга фақат битта радист Ханс Коипи кирган бўлиб, у учта радиостансияга хизмат қилишига тўғри келарди. У етарли даражада малака ва тажрибага эга бўлмаганлиги сабабли оқибатда 1941 йил ноябрда Марказ билан алоқа тизими ишдан чиқади. Кент Брюсселда Берлин гуруҳи аъзолари манзилгоҳлари ёзилган радиограмма олади. Унга гуруҳни қатъий назоратдан ўтказиш топшириІи берилганди. Кейинчалик Франсияда эр-хотин Сокколлар хибсга олиниб, шифр ва кодлар маълум бўлгач, гитлерчиларга бу шошилинчномани ўқиш насиб этади ва гуруҳ ортидан мунтазам кузатув йўлга қўйилди. Натижада гуруҳнинг барча аъзолари 1942 йилнинг 30 августига келиб, қўлга олинади ва гестапо гуруҳида ишловчи агенларни қидира бошлайдилар. Хибсдагилар 117 кишидан иборат эди. Қатъий тергов жараёнида уларнинг аксарияти қийноқларга чидай олмай, ўз ҳамкасбларини сотадилар. Бироқ уларнинг кўпчилик қисми то сўнгги нафасларигача ўз қасамларига содиқ қоладилар. Масалан, доктор Куммеров бир неча ҳафталик сўроқ ва қийноқлардан сўнг уч марта ўзининг жонига қасд қилишга уринади. Ниҳоят у ўзини олтинчи қаватдан ерга ташлаб, вафот этади. Шундан сўнг яна тўрт эркак ва бир аёл ҳам ўз жонларига суиқасд қиладилар. 1942 йил декабрда суд 64 нафар Москва агентларига ўлим ҳукмини ўқийди. Парижда абвер гуруҳи гестапо билан биргаликда «Қизил ансамбл» ишини тергов қилар экан, бош раҳбарнинг фотографиясига эга бўлади. Яъни унинг қандай жосуслик фаолияти олиб боргани ҳақида тасаввурга эга бўлди. Бундан ташқари гестапо «Симекс» ва «Симекско» фирмаларининг фаолиятлари ҳақидаги бирча сирларни аниқлайди. Бироқ Триппер ва унинг яқин ёрдамчилари, Гросфогел ва Кауларни ушлаш немисларга насиб қилмайди. Триппер махфий хонадонга яширинади ва бундан кейиги маълумотлар абвернинг радиоўйинлари ҳам бўлиши мумкинлиги ҳақида Марказни огоҳлантириш имкониятини топади. Бош раҳбар гуруҳда қолган озчиликни Париждан Франсиянинг жанубига кўчиришни режалаштиради. У ерда эса мавжуд тажриба ва воситалар ёрдамида шўро марказининг топшириқларини бажаришда давом этишини мўлжаллайди. У ўзига нисбатан Жан Жилбернинг ўлими саҳнаси режасини тайёрлайди. Бу режани амалга ошириш учун ҳамма нарса – қалбаки жасад ва нуфузли шифокор томонидан имзоланган ўлим ва ҳатто қабр ҳам тайёрланади. Бу «саҳна кўриниши» бирлашманинг қолган озчилик аъзоси маълум вақтгача эркин ҳаракат қилишини таъминлади. Аммо ҳар қанча ҳаракатларга қарамай Абвер зобитларига «Қизил ансамбил» разветка фаолияти тўла-тўкис маълум бўлади. Унинг штаб-кватираси Парижга кўчгани ва Брюсселдаги учрашув маркази ҳам аниқланади. Леополд Треппернинг хорижга чиқиб кетиш гувоҳномаси тайёр бўлган бир пайтда тиш шифокори ҳузурига киришга тўғри келади. Трепперга қарашли фирма директори ўз хўжайинининг иккинчи – асосий шахси ҳақида ҳеч нарса билмагани ҳолда гестапо терговида тасодифан бош раҳбарга ўз вақтида тиш шифокорига бориб туриш ҳақида маслаҳат берганини эслайди. Хавфсизлик хизмати агентлари тиш шифокори рўйхатномасини титкилаб, унда мазкур исм-шарифни ҳамда беморнинг навбатдаги ташрифини аниқлашади. Трипперни 1942 йилнинг 5 декабрида тиш шифокори хузурида хибсга олишади. Бош раҳбарни гестапонинг Париждаги штаб-квартирасига жойлаштирадилар. Унга нисбатан қийноқ усулларини қўлламай, ўзларига оғдириб олишга ҳаракат қилишади. Триппер немислар билан ҳамкорлик қилишга рози бўлади ва яқин ҳамкорлари – Кау, Гросфогел ва бошқалар ҳақида керакли маълумотларни айтиб беради. У шу тариқа гитлерчиларнинг ишончига киради. Гестапочилар Триппернинг шўро қўмондонлига олдидаги нуфузига таяниб, аксилгитлерчи коалитсияни бузиш учун стратегик мақсадда радиоўйинга қўшмоқчи бўлишади. Айғоқчилар раҳбари ўзини розидек кўрсатиб, асир олинганини қўмондонликдан яширишига гестапони ишонтиради. У душман айтган радиономаларни жўнатади. Бироқ шаҳар бўйлаб саёҳат пайти катта таваккал қилиб, гестапога билдирмаган агент аёл орқали Марказга ҳақиқий хабарни етказади. Марказнинг ҳақиқий ахборотни олгани ҳақидаги тасдиқномасини бигач, триппер ўз вазифасини бажарган деб ҳисоблаб, энди қочиб қолишга қарор қилади. Тўққиз ой давомида Триппер гестапони ўзининг сотилганига шунчалик ишонтирадики, улар шаҳар бўйлаб сайр пайти қўриқлашда ҳушёрликни бўшаштирадилар. Бу вазиятда тажрибали айІоқчи учун оддий қўриқчиларни алдаб кетиш ҳеч гап эмас эди. Триппер унга ҳамиша ҳамроҳлик қилиб юрадиган немис Вилли Берг билан ҳар доимгидек вокзал олдидаги таниш дорихонага боради. Берг машинада қолади. Триппер эса дорихонага киради-ю, бошқа қайтиб чиқмайди. Дорихона бурчакдаги икки эшикли бинода жойлашган эди… У урушнинг охирларигача Сен-Жерман-эн-Лае пансионатида яшириниб яшайди. Немислар қидирувни жуда кучайтириб, унга гестапо ходимлари ва агентларининг кўп кучи жалб этилишига қарамай, Трипперни топишнинг иложи бўлмайди. 1945 йилда Франсия озод этилгач, у Москвага қайтади. Сталиннинг шахсий буйруғига асосан уни ўн йил қамоқ жазосига хукм қилишади. 1955 йилда озодликка чиққан Леополд Треппер дастлаб киндик қони тўкилган Полшага келади ва кейинчалик Исроилга жўнаб кетади ҳамда у ерда 1982 йил оламдан ўтади.
сайт: мир шпионов
статя: полковник ГРУ Леополд Треппер
Русчадан Абдумалик ИСОМИДДИН таржимаси.
… Иккинчи жаҳон уруши йиллари барча даврлар ва халқларнинг энг бадавлат айғоқчиси бўлмиш Леополд Треппер (Жан Жилбер) Шўролар иттифоқини, Бутун Оврўпани ва ҳатто Гитлер Олмониясини ҳам қамраб олган, энг кўп тарқалган ва самарали айғоқчилик тармоғига бошчилик қилди. Треппер бутун фаолиятини тижорат билан муваффақиятли тарзда уйғунлаштириб олиб бора олган фавқулотда ақлли кишилардан эди. ДАҚ(Давлат Айғоқчилик Қўмитаси)нинг полковниги, Асли Полшада туғилган 33 ёшли Леополд Треппер 1938 йилнинг август ойида айғоқчилик тармоғини ташкил этиш мақсадида Белгияга келади. Пасапорти бўйича у канадалик Адам Миклер эди. Москвалик бош жосуснинг йирик фаолияти шу тариқа бошланади. Ғарбий Оврўпанинг қоқ ўртасида жойлашган Белгия ўзининг ажойиб жўғрофий ўрнига кўра биринчи навбатда яширин фаолиятни йўлга қўйиш учун қулай майдон ҳисобланарди. Бундан ташқари белгияликлар жосуслик фаолияти бошқа бир мамлакатга қаратилган бўлса, унга нисбатан мутлақо бефарқ қарашар эди. Бу нарса мамлакатнинг қонунчилигига кўра, айғоқчилик фаолияти фақат Белгиянинг манфаатларига зид келган ҳолдагина жазоланиши мумкин эди. имагес (20)Триппер Брпасселга жойлашади ва ўтмишда унинг Фаластиндаги ҳамкорлик фаолиятидаги эски таниши бўлган Гроссер – эндиликда Лео Гросфогелнинг савдо фирмаси билан мутлақо расмий бўлган тажорат алоқаларини ўрнатади. Гросфогел Полшанинг Лодз шаҳрида туғилган бўлиб, тажрибали тижоратчи Треппернинг энг яқин, ишончли кишиларидан бири эди. Улар махфийлик нуқтаи назаридан «Форин экселлент рейкоут компани» қўшма корхонасини ташкил этишади ва тез орада Белгия, Франсия ва Скандинавия мамлакатларида унинг шаҳобчалари– филиалларини очишади. 1939 йилнинг ёзида Сталин ва Гитлер ўртасида ўзаро хужум қилмаслик ҳақидаги шартнома имзолангач, Москвадан Трипперга ўз фаолиятини асосан Буюк Британияга қарши қаратиш ҳақида топшириқ берилади. Аммо бахтга қарши шу йилнинг 1 сентябр куни иккинчи жаҳон уруши бошланади. Олмон ва Шўро қўшинлари Полшада тўқнашдилар. 1940 йилнинг май ойида Олмон қўшинлари Белгияни эгаллайди. Натсистларнинг танк колонналари ортидан келаётган «Лимузин» автомобилида булғор дипломати билан бирга Брюселлик икки жаноб ҳам ўтирарди. Булар муҳтарам тижоратчилар Триппер ва Гросфогел эди. Шу тариқа, улар тижоратчи ниқоби остида олмон қўшинларининг стратегияси ва тактикаси ҳақидаги маъруза учун батафсил маълумот тўплашарди. Натижада вершахт олий қўмондонлиги у ёки бу мавзу ҳақидаги ўз қарашларини фюрерга баён этишидан анча аввал бу ҳаракатларнинг барча тафсилотлари аллақачон Москвада аён бўлар эди.
Ана шундай тахликали кунларда Марказ Трипперга икки ёрдамчи гўё уругвайлик талабалар Винсент Аламо(капитан Виктор Сухалов) ва Карлос Аламо(Михаил Макаров, халқ комисари Молотовнинг жияни)ни жўнатади. 1940 йилнинг июлида Треппернинг қимматли хизматлари эътиборга олиниб, унга Қизил Армия генерали унвони берилади ва у харбий разветканинг бутун ¢арбий Европа бўйича резиденти этиб тайинланади. Шундан сўнг Треппер бош раҳбар сифатида Парижга йўл олади. Белгиядаги разветка учун эса энди унинг ишончли ўринбосари Кент маъсул бўлиб қолади. ¤з ўрнида Ле Гросфолгелнинг ҳам Парижга кўчишига тўғри келади. Чунки унинг бутун мол-мулкини Олмон босқинчи хукумати мусодара қилади. Энди у киноактиёр Георг Милтондан ижарага олган, Сена дарёси соҳилидаги уйда яшай бошлайди. Гросфогел бир неча ой давомида жосуслик тармоғининг молиявий таъминланишини йўлга қўйиб олади. Бу пайтга келиб, уларнинг ташкилотига яна бир киши– Хиллер Кау ҳам қўшилади. Унинг яширин исми аслида Андре Дюбуа эди. Ўз ўрнида Триппер учун ҳам Париж омад келтиради. Унинг янги ташкил этилган «Симекс» фирмаси Елисей майдонида, Тодтнинг ҳарбий-қурилиш ташкилоти марказига яқин нуқтада жойлашганди. Шу атрофдаги «Лидо» кафесида эса бу ташкилотнинг бир мунча обрўли бошлиқларини учратиш мумкин эди. Ниҳоят бирлашма мақсадига етади. Орадан атиги бир неча ҳафта ўтгач, «Симекс» фирмаси Тодт ташкилотининг асосий таъминотчиларидан бирига айланди. Бу ташкилот Гитлернинг буйруғига биноан, Ла-Мант бўғози соҳилида узоқдан мўлжалга олувчи батареялар ўрнатиш ўрнатиш учун нуқталар тайёрлар ва суости кемалари учун зирҳланган бункерлар қурилишига маъсул эди. Қурол-яроғдан ташқари барча жиҳозларни жумладан, йўл қуриш машиналари, қурилиш ашёлари, бетонаралаш тиргичлар, қурилиш ёғочлари кўтарадиган кранлар ва бошқаларни Парижнинг «Симекс» ёки Брюсселнинг «Симекско» фирмалари етказиб беради. Шу тариқа ўз ишончлилиги ва салмоғи билан босқинчи ҳукуматининг алоҳида ишончига кирган бу фирмаларнинг айланма маблағи тез орада миллионларга айланади. Уларнинг фаолият доираси шунчалик тез кенгаядики, ҳатто Франсия қаршилик ҳаракати қатнашчиларида ҳам шубҳа уйғотади. Улар ҳатто урушдан сўнг босқинчилар билан ҳамкорлиги учун эгаларини жавобгарликка тортиш ниятида ўз одамларига бу икки фирманинг фаолиятини кузатишни топширишади. Бироқ қаршилик қатнашчилари асосий нарсани – фирмалар даромадларининг деярли тенг ярми разветка фаолиятига ҳақ тўлаш ва разветка бошлиқларининг чакана ҳаражатларини қоплашга кетишини билмас эдилар. Фирмалардан келган фойданинг бир қисми янгидан-янги немис амалдорлари ва зобитларини сотиб олиш учун кетар, улар эса ўз навбатида фирмани фойдали буюртмалар билан таъминлашга ҳаракат қилишарди. Шунинг учун ҳам босиб олинган Европадаги бирор бир катта ёки кичик қурилиш разветкачилар кузатув назаридан четда қолмас, қўшинларнинг барча ҳаракати уларга кафтдагидек маълум эди. ўарбий Оврўпада жойлашган Олмон ҳарбий бирлашмалари Шўро чегараларига ташланиши ҳақидаги мухим тезкор хабарни Москва бу кўчиш эндигина бошланаётганида ва биринчи немис аскарлари эшалонларга чиқаётганидаёқ олар эди. «Қизил ансанбл» кўп ўтмай қаршилик кучлари билан ҳам алоқа ўрнатади. Бу эса стратегик муҳим корхоналар, уларнинг ишлаб чиқариш кучлари ва маҳсулот характери ҳақида маълумотлар олишда ёрдам берарди. Аҳвол шу даражага ҳам етиб бордики, Триппер гуруҳи абвернинг Париждаги штаб-квртираси телефонларига уланди ва Москва Канарис маҳкамаси марказий аппаратининг Париж шоҳобчасига йўллайдиган радиопрограммаларни ва уларга жавобларни қабул қилиш имконига эга бўлди. «Қизил ансамбл»га франсуз фоҳишаларининг саҳий ҳақ тўланадиган бутун гуруҳи ишлар эди. Ҳар куни Парижга келаётган немис фронтчилари ўзлари билан бирга жуда қимматли ахборот манбаларини олиб келар – улар орқали, ҳарбий қисмлар рақамлари бўйича, фронт бирлашмаларининг жойлашуви ҳақида тасаввурга эга бўлиш мумкин эди. Треппер агентлари орасида сайрбон-экскурсавод ҳам бўлиб, у аскар ва зобитларни керакли жойларга олиб борар ва шу билан олмон харбийлари контингентининг шўро разветкаси қизиқтирадиган жойларга йўллашни таъминлар эди. 1941 йилнинг май ойига келиб, Парижда Треппернинг агентлари бўлмаган бирор бир муҳим немис идораси қолмаган эди. Бирлашма Сталинни Германиянинг хужум қилишининг аниқ санаси ҳақида огоҳлантиради, бироқ Сталин буни Британия иІвогарлиги, деб ҳисоблайди. Треппернинг ахбороти ўзини оқлагач эса у яратган тармоқ тўла куч билан иш юрита бошлайди. Берлиндаги шўро элчихонаси тугатилгач, Треппер алоқадан маҳрум бўлади. Энди марказ билан алоқа фақат радио орқали олиб борилар эди. «Қизил ансамбил»нинг Германиядан берган илк радиопрограммаларини немислар 1941 йил июн ойининг охирида ушлаб олишади. Бироқ, уларга матнни «очиш» насиб этмайди. Юборувчининг ўзи эса орадан бир неча ой ўтгачгина қўлга олинади. Шундан кейин Треппернинг радиомарказ гуруҳи Брюсселга кўчиб ўтади ва унга радиономалар Париждан чопар-курер орқали жўнатилади. Сўнг Кент редисти уларни Москвага узатади. Брюсселдаги радиоузатгич(передатчик)ни абвер 1941йил декабрида топади. Учрашув хонадонида радиоузатгичдан ташқари, немис тилидаги радиономалар, махфий ёзув учун сиёҳ ҳамда дизентерия ва тиор батареялари билан тўла идишлар топилади. Бу топилмалар Белгия ҳудудида фаол ҳаракат қилаётган аксилгитлерчи жосуслик тармоІи мавжудлиги ва жуда кенг тарқалганлиги ҳақида рад этиб бўлмас гувоҳлик берарди. Абвернинг катта зобити, капитан Пипе учрашув хонасидаги уч кишини хибсга олишга буйруқ беради. Улар орасида Михаил Макаров(Карлос Аламо) ҳам бор эди. Макаровнинг ёрдамчиси немисларга қўл келади. У Пипега Брюсселдаги Шўро разветкаси фаолияти ҳақида унга нима маълум бўлса, барчасини айтиб беради. Бу деярли оз маълумот бўлса-да, абвер ва гестапо учун шўро иттифоқининг ўарбий Оврўпадаги айІоқчилик тармоІига қарши кенг миқиёсдаги кампанияни бошлаш учун етарли эди. Абвер рапортларида бу тармоқ «Қизил ансамбл» номи билан аталарди. Абвер зобитларига «Қизил ансамбл» разветка фаолиятининг Бюсселдаги учрашув маркази маълум бўлгач, у Парижга кўчганлигини аниқлашга мувоффақ бўлдилар. 1942 йилнинг бошида немислар радиоузатгичларни топиш учун махсус қурилмалар ёрдамида қидирувни бошлайдилар. Ниҳоят 1942 йилнинг июн ойига келиб радиоузатгични Париж атрофидан топишади. Бу ерда эр-хотин поляк мухожирлари Херт ва Мира Соколни ҳибсга олишади. Эрини отмоқчи бўлиб, қийнаб қўрқитишганда Мира барчасини – шифр деталлари, агентлар ва ҳатто бош раҳбарларнинг номларини ҳам айтиб беради. 1942 йилнинг июлига келиб, Франсия ва Белгияда Триппернинг яқин ходимлари қамоққа олинади. «Очилган» радиономалар гитлерчиларга Триппернинг Берлиндаги агентлари манзилгоҳлари ва учрашув хонадонларин аниқлаш имконини беради. Берлин гуруҳига рейхсмаршал Геринг ҳомийлигидаги обер-лейтенант Харро Шулсе – Бойзен раҳбарлик қиларди. У авиатсия вазирлигида разветка хизмати зобити бўлиб хизмат қиларди. Унинг маҳфий хужжатлар билан таниша олиш қобилияти деярли чегараланмаган эди. Унинг бу ноёб қобилияти Берлинда ҳам Москвада ҳам тан олинганди. У ва унинг хотини Либертас 1936 йилдан шўро разветкасига хизмат қилишарди. Либертас – тарғибот вазирлиги амалдори бўлиб, унинг иши жосуслик фаолиятида жуда мухим бўлган хорижий сафарлар билан боғлиқ эди. У билан бирга Берлин гуруҳига Олий иқтисодиёт вазирлиги амалдорларидан доктор Арвид Хармак кирарди. Гуруҳ ўз фаолияти давомида 500дан зиёд хабарларни узутишга эришди. Хабарларни «очиш» туфайли абвер 20-йиллардан буён айғоқчилик билан шуғилланиб келаётган, Париж кинофирмасининг режиссёри ва продюссери, ёзувчи Адам Кукхоф(Вулф)ни фош этади. Берлин гуруҳининг асосий ахборот манбаларидан бири алоқачи-муҳандис доктор Куммеров эди. У Олмон армияси қуролланиши учун мухим аҳамиятли бўлган радиолокатсия қурилмалари, радиобошқарувли бомбалар, «еру-осмон» ракеталари каби техника янгиликларининг чизмаларини қўлга киритади. Гуруҳга фақат битта радист Ханс Коипи кирган бўлиб, у учта радиостансияга хизмат қилишига тўғри келарди. У етарли даражада малака ва тажрибага эга бўлмаганлиги сабабли оқибатда 1941 йил ноябрда Марказ билан алоқа тизими ишдан чиқади. Кент Брюсселда Берлин гуруҳи аъзолари манзилгоҳлари ёзилган радиограмма олади. Унга гуруҳни қатъий назоратдан ўтказиш топшириІи берилганди. Кейинчалик Франсияда эр-хотин Сокколлар хибсга олиниб, шифр ва кодлар маълум бўлгач, гитлерчиларга бу шошилинчномани ўқиш насиб этади ва гуруҳ ортидан мунтазам кузатув йўлга қўйилди. Натижада гуруҳнинг барча аъзолари 1942 йилнинг 30 августига келиб, қўлга олинади ва гестапо гуруҳида ишловчи агенларни қидира бошлайдилар. Хибсдагилар 117 кишидан иборат эди. Қатъий тергов жараёнида уларнинг аксарияти қийноқларга чидай олмай, ўз ҳамкасбларини сотадилар. Бироқ уларнинг кўпчилик қисми то сўнгги нафасларигача ўз қасамларига содиқ қоладилар. Масалан, доктор Куммеров бир неча ҳафталик сўроқ ва қийноқлардан сўнг уч марта ўзининг жонига қасд қилишга уринади. Ниҳоят у ўзини олтинчи қаватдан ерга ташлаб, вафот этади. Шундан сўнг яна тўрт эркак ва бир аёл ҳам ўз жонларига суиқасд қиладилар. 1942 йил декабрда суд 64 нафар Москва агентларига ўлим ҳукмини ўқийди. Парижда абвер гуруҳи гестапо билан биргаликда «Қизил ансамбл» ишини тергов қилар экан, бош раҳбарнинг фотографиясига эга бўлади. Яъни унинг қандай жосуслик фаолияти олиб боргани ҳақида тасаввурга эга бўлди. Бундан ташқари гестапо «Симекс» ва «Симекско» фирмаларининг фаолиятлари ҳақидаги бирча сирларни аниқлайди. Бироқ Триппер ва унинг яқин ёрдамчилари, Гросфогел ва Кауларни ушлаш немисларга насиб қилмайди. Триппер махфий хонадонга яширинади ва бундан кейиги маълумотлар абвернинг радиоўйинлари ҳам бўлиши мумкинлиги ҳақида Марказни огоҳлантириш имкониятини топади. Бош раҳбар гуруҳда қолган озчиликни Париждан Франсиянинг жанубига кўчиришни режалаштиради. У ерда эса мавжуд тажриба ва воситалар ёрдамида шўро марказининг топшириқларини бажаришда давом этишини мўлжаллайди. У ўзига нисбатан Жан Жилбернинг ўлими саҳнаси режасини тайёрлайди. Бу режани амалга ошириш учун ҳамма нарса – қалбаки жасад ва нуфузли шифокор томонидан имзоланган ўлим ва ҳатто қабр ҳам тайёрланади. Бу «саҳна кўриниши» бирлашманинг қолган озчилик аъзоси маълум вақтгача эркин ҳаракат қилишини таъминлади. Аммо ҳар қанча ҳаракатларга қарамай Абвер зобитларига «Қизил ансамбил» разветка фаолияти тўла-тўкис маълум бўлади. Унинг штаб-кватираси Парижга кўчгани ва Брюсселдаги учрашув маркази ҳам аниқланади. Леополд Треппернинг хорижга чиқиб кетиш гувоҳномаси тайёр бўлган бир пайтда тиш шифокори ҳузурига киришга тўғри келади. Трепперга қарашли фирма директори ўз хўжайинининг иккинчи – асосий шахси ҳақида ҳеч нарса билмагани ҳолда гестапо терговида тасодифан бош раҳбарга ўз вақтида тиш шифокорига бориб туриш ҳақида маслаҳат берганини эслайди. Хавфсизлик хизмати агентлари тиш шифокори рўйхатномасини титкилаб, унда мазкур исм-шарифни ҳамда беморнинг навбатдаги ташрифини аниқлашади. Трипперни 1942 йилнинг 5 декабрида тиш шифокори хузурида хибсга олишади. Бош раҳбарни гестапонинг Париждаги штаб-квартирасига жойлаштирадилар. Унга нисбатан қийноқ усулларини қўлламай, ўзларига оғдириб олишга ҳаракат қилишади. Триппер немислар билан ҳамкорлик қилишга рози бўлади ва яқин ҳамкорлари – Кау, Гросфогел ва бошқалар ҳақида керакли маълумотларни айтиб беради. У шу тариқа гитлерчиларнинг ишончига киради. Гестапочилар Триппернинг шўро қўмондонлига олдидаги нуфузига таяниб, аксилгитлерчи коалитсияни бузиш учун стратегик мақсадда радиоўйинга қўшмоқчи бўлишади. Айғоқчилар раҳбари ўзини розидек кўрсатиб, асир олинганини қўмондонликдан яширишига гестапони ишонтиради. У душман айтган радиономаларни жўнатади. Бироқ шаҳар бўйлаб саёҳат пайти катта таваккал қилиб, гестапога билдирмаган агент аёл орқали Марказга ҳақиқий хабарни етказади. Марказнинг ҳақиқий ахборотни олгани ҳақидаги тасдиқномасини бигач, триппер ўз вазифасини бажарган деб ҳисоблаб, энди қочиб қолишга қарор қилади. Тўққиз ой давомида Триппер гестапони ўзининг сотилганига шунчалик ишонтирадики, улар шаҳар бўйлаб сайр пайти қўриқлашда ҳушёрликни бўшаштирадилар. Бу вазиятда тажрибали айІоқчи учун оддий қўриқчиларни алдаб кетиш ҳеч гап эмас эди. Триппер унга ҳамиша ҳамроҳлик қилиб юрадиган немис Вилли Берг билан ҳар доимгидек вокзал олдидаги таниш дорихонага боради. Берг машинада қолади. Триппер эса дорихонага киради-ю, бошқа қайтиб чиқмайди. Дорихона бурчакдаги икки эшикли бинода жойлашган эди… У урушнинг охирларигача Сен-Жерман-эн-Лае пансионатида яшириниб яшайди. Немислар қидирувни жуда кучайтириб, унга гестапо ходимлари ва агентларининг кўп кучи жалб этилишига қарамай, Трипперни топишнинг иложи бўлмайди. 1945 йилда Франсия озод этилгач, у Москвага қайтади. Сталиннинг шахсий буйруғига асосан уни ўн йил қамоқ жазосига хукм қилишади. 1955 йилда озодликка чиққан Леополд Треппер дастлаб киндик қони тўкилган Полшага келади ва кейинчалик Исроилга жўнаб кетади ҳамда у ерда 1982 йил оламдан ўтади.
сайт: мир шпионов
статя: полковник ГРУ Леополд Треппер
Русчадан Абдумалик ИСОМИДДИН таржимаси.
Изоҳлар
0Ҳозирча изоҳ йўқ — биринчи бўлиб фикр билдиринг!
