Ғойиб бўлган кутубхоналар

Ғойиб бўлган кутубхоналар
Ғойиб бўлган кутубхоналар


Кутубхоналар қадимда антик давр маданиятининг бутун илмини ўзида мужассам этган манба ҳисобланган. Уни донишмандлик хазинаси, фикрлар макони дея таърифлашар эди. Қадимда кутубхоналар кўп бўлган, бироқ уларнинг кўпчилиги душманлар томонидан йўқ қилинган, баъзаилари эса шунчалик моҳирлик билан беркитиб қўйилган-ки, ҳали-ҳануз топиб бўлмайди.

Нинивея
Ёзма манбаларнинг илк тўпловчиларидан бири эрамиздан аввалги ВИИ асрда яшаб ўтган ассириялик подшоҳ Ашшурбанипал бўлди. У Нинивеяда 20 мингта китоб сақланадиган катта кутубхона қурдирган. Бу китоблар қадимги дунёнинг маданияти ва илмий мероси ҳақида ҳикоя қилар эди. Ўша давр китоблари махсус лойдан тайёрланар эди. Бундай китоблар оловда ёнмас, сувга ҳам бардошли эди. Унга сичқон ва каламушлар ҳам хавф сололмас эди. Аммо китобларнинг бошқа хавфлироқ душманлари бор экан – бу жаҳолат намоёндалари ва маърифатнинг душманлари бўлган одамлар эди. Эрамиздан аввалги 612 йилда Нинивея вавилонликлар томонидан босиб олинганда, биринчи навбатда подшони бир ёқлик қилиб, сўнгра китобларни синдириб, йўқ қилишга киришдилар. ХИХ асрда археологлар қазилмалар давомида аввалги кутубхона ўрнида ўша китобларнинг сақланиб қолинган бўлакларига дуч келдилар. Ҳозирда бу бўлаклар Британия музейида сақланмоқда.


Пергам
Кичик Осиёнинг шимоли-ғарбий қисмида жойлашган Пергам давлатида эрамиздан аввалги ИИ асрда пергаментни ишлаб чиқариш йўлга қўйилди. Шу сабабли китоблар ҳам бугунги кун китобларининг кўринишини олган эди.

200 минг қўлёзма ва манускриптлар сақланган Пергам кутунхонасининг довруғу бутун оламга ёйилди. Пергам римликлар томонидан босиб олингандан кейин Юлий Сезарнинг тарафдорларидан бири – саркарда Марк Антоний кутубхонанинг деярли барча китобларини Клеопатрага Искандария кутубхонаси учун тортиқ қилиб юборди.

Искандария
Антик даврнинг иккита энг кучли кутубхоналарнинг қўшилиши натижасида Искандария кутубхонасидаги китобларнинг сони 700 мингтага етди. Ушбу кутубхона жавонида ноёб Миср папируслари, Шарқ ёзувлари, Платон қўлёзмалари, шунингдек Аристофан, Гомер ва бошқа буюк адибларнинг асарлари сақланар эди.

Ушбу кутубхона Мисрнинг бош илмий ва ўқув маркази ҳам ҳисобланган. Айнан шу ерда Архимед сув насосони кашф қилган, Эратосфен Ер диаметрини ўлчаган, Эвклид антик давр математикасига оид китоб ёзган, Клавдий Птоломей астрономияга доир энтциклопедиясини тузган.
Бироқ антик даврнинг хазинаси бўлган бу кутубхона ҳам йўқ қилинди.

Аввалига 391 йилда Рим императори Феодосий Олимпия ўйинларини таъқиқлаш билан бирга кутубхонани “саҳайтон ибодатхонаси” дея ҳисоблаб, уни вайрон қилишни буюрган. Пергам кутубхонасини, Афлотун ва бошқа файласуфларнинг шахсий кутубхонасини ўз ичига олган Искандария кутубхонаси бутунлай йўқ бўлиб кетди.

Самарқанд
Ўз даврининг буюк саркардаси Амир Темур Самарқанднинг номини бутун дунёга ёйиб, уни архитектура ва маданият марказига айлантирди. Саркарда юришлардан ўлжалар билан бирга Кичик Осиёдан, Туркия, Ҳиндистондан қимматбаҳо китобларни олиб келар эди.

Амир Темурнинг вафотидан кейин унинг империяси иккига бўлинди: Ҳиротни саркарданинг ўғли Шоҳруҳ бошқарган бўлса, Моварауннахрга Шоҳруҳнинг ўғли Улугбек ҳукмронлик қилди. Улуғбекка бобосидан кутубхона ҳам мерос бўлиб қолди.
Улуғбек ўрта аср даврининг маърифатли ҳукмдорларидан бири эди. У ўз атрофига Қозизода Румий, Али Қушчи каби шарқнинг буюк олимларини йиғган эди. Катта давлатнинг ҳукдори бўлишига қарамасдан Улуғбек умрининг асосий вақтини илмий ишларга бағишлар ва кўп вақтини ўзи қурдирган обсерваторияда ўтказар эди.

Отасининг ўлимидан кейин Улиғбек Тимирийлар сулоласининг ягона ҳукмдори бўлди. Унинг илм билан шуғулланиши кўпчиликка ёқмас эди. Улуғбекка қарши фитна уюштирилди, душманлар ҳатто унинг ўғлини ҳам ўз томонларига оғдириб олдилар.
Яқинлашиб келаётган фитнани сезган Улуғбек ҳукумат тепасига келадиган жаҳолат вакиллари унинг яратган илм масканини вайрон қилишларини билар эди. Обсерватория йўқ қилиниш арафасида эди, аммо кутубхонани қандай бўлмасин

сақлаб қолиш керак эди. Олим ўз фикрини шогирди Али Қушчига билдирди, у эса бунинг йўли борлигини айтди. Али Қушчи Кеш қишлоғидан бўлган, шу қишлоқ яқинида тоғда кўплаб ғорлар борлигини ва ўша ерда китобларнияхшилаб беркитиб қўйиш мумкинлиги ҳам қўшин ўтди. Улуғбек шундай қилди ҳам – бир неча юз томдан иборат китоблар сандиқларга жойланиб, яширин равишда олиб кетилди.

Бунинг орасида 1449 йилда Самарқандда фожиали воқеалар содир бўлди. Улуғбек ҳиёнаткорона ўлдирилди, унинг обсерваторияси вайрон қилинди. Устозининг ўлимидан кейин Али Қушчи ҳам Туркияга ўтиб кетди. Айтишларича, у ўзи билан бирга китобларнинг озгина қисмини олиб кетган, қолгани эса махфий беркитилган жойда қолиб кетди. Али Қушчи Моварауннахрга бошқа қайтиб келолмади, китобларнинг беркитилган жойини эса фақатгина у билар эди. Шу тариқа кутубхонанинг излари ҳам йўқолди, унинг жойлашган жойи ҳозирда ҳам Шарқнинг ечими топилмаган жимбоғи бўлиб қолмоқда.

Айтишларича бахтни яратиш учун кимнидир кõмаги керак екан

• Айтишларича бахтни яратиш учун кимнидир кõмаги керак екан.. • Бу тõгри гап.. Мен õша кимнидир танийман, сиз хам танийсиз.. Ким екан деб хайрон бõляпсизми? Бу СИЗСИЗ! Ха, Ха! Айнан сиз!  Шу хабарни õкиётган ИНСОН! • БАХТНИ ÕЗИНГИЗ ЯРАТАСИЗ! • Сиз Бахтсиз! • Сизни борлигингиз Бахт! • Сизни табассумингиздан, ширин нафасингиздан, беğубор ва самимий...

Майкл Жексон вафотидан олдин яшаган улкан қасрнинг ички кўриниши қандай эди?

Аафсонавий поп юлдузининг иқтидори, ғаройиб диди чиндан ҳам шов-шувли. 9,5 миллион долларга сотувга қўйилган Майкл Жексон ўлимидан олдин яшаган улкан қасрининг ички қисми бунга яққол мисолдир....

Сахарлик ва ифтор учун тавсиялар

Алхамдулиллах, барча мумин-мусулмон йил давомида кутадиган мукаддас рамазон ойи хам кириб келди. Руза тутиш куръони  каримда келтирилган мусулмонларнинг фарзларидан биридир. Бу мукаддас фарзни ато этишнинг купгина коидалари булиб, бугун биз сахар ва ифторлик таомномасига эътибор каратилиши лозим булган тарафларга тухталиб утамиз....

Эстониянинг кишини ҳайранлантиришга қодир ғаройиб анъаналари

Атроф-муҳити, диққатга сазовор жойлари рўйхатидан ташқари бир мамлакат бошқа мамлакатдан нимаси билан ажратиб туради? Албатта, маҳаллий урф-одатлари! Бугунги мақоламизда Эстониянинг ғаёйиб урф-одатлари ҳақида гапириб ўтмоқчимиз!...

Тўғноғич қандай пайдо бўлган?

Аёллар гардеробининг ажралмас қисми бўлган ва турли либосларни безаш учун ҳизмат қилувчи тўғноғичларнинг қандай пайдо бўлгани сиз учун қизиқми? Ундай бўлса, ушбу мақоламиз билан танишиб чиқинг!...

Уйдан чиқмай туриб хорижий тил ўрганиш учун зарур тавсиялар

Айни вақтлари карантин шароитида вақтингизни самарали ва фойдали усулда сарфлаш фикрига қандай қарайсиз? Бунинг учун чет тилларининг бирини танлаб олиш ва уни ўрганишга киришишни тавсия этамиз......

Европанинг энг сирли ва дахшатли туристик масканлари

Европанинг турли бурчакаларида жойлашган айрим ҳудудлар бўйлаб кезиб юрадиган арвоҳлар, қўрқинчли харобалар, номаълум инсонлар томонидан қурилган сирли бинолари билан донг таратган. Инсонлар орасида бу каби мистик жиҳатларни сафсата деб биладиганлар ҳам оз эмас. Аммо юраги қайноқ туристлар учун бу каби масканлар эшиги доимо очиқ. Демак, бугун...

Ҳаводаги чангни тозлаш мумкинми?

Полдаги чангни тозалаб олиш ҳаводаги майда зарраларни тозалашдан анча осонроқ экани барчага маълум. Фараз қилинг, узоқ сафарга кетиш учун ҳозирлик кўряпсиз. Қайтганингиздан сўнг тоза уйда ҳордиқ чиқариш мақсадида хонадонингизни ёғ тушса ялагудек қилиб тартибга келтирдингиз. Сафардан қайтгач, барча дераза ва эшикларнинг ёпиқ бўлганига қарамай,...

Инсонни бахтли қилишга қодир 40 та оддий ва майда нарса

Бахтли бўлиш учун нима керак? Эҳтимол, ҳар бир киши бу саволга дуч келар. Икки мингдан ортиқ катталар иштирок этган Доубле Трее меҳмонхоналар тармоғи томонидан ўтказилган сўровга кўра, ҳаётдаги оддий кичик нарсалар бизни чинакам бахтли қила олади....

Ялтироқ ёноқлардан халос бўлиш ва юзнинг шаклини ўзгартириш учун 8 та машқ

Машғулот ҳақида гап кетганда, биз камдан-кам ҳолларда юзни эслаймиз. Ёноқ, тананинг ҳар қандай бошқа қисми сингари, машқларни бажариш учун жисмоний машқлар керак. Гарчи генетика бизнинг ташқи қиёфамизга сезиларли таъсир кўрсатса ва сиз Анжелина Жолининг ўткир ёноқлари бор-йўқлигини олдиндан аниқласангиз ҳам, юз мушакларини мунтазам равишда машқ...

Фикр қўшиш