Шимолий Кавказдаги Тамерлан (Амир Темур)

Шимолий Кавказдаги Тамерлан (Амир Темур)
Шимолий Кавказдаги Тамерлан (Амир Темур)


Жаҳон тарихидаги энг буюк ҳукмдор ва саркардалар қаторида Александр Македонский, Гай Юлий Тсезар, Наполеон Бонапарт, Александр Суворовлар қаторида Темурийлар салтанатининг асосчиси Темур ҳам бор. Эвропада у Тамерлан номи билан машҳур бўлиб, форс тилидан таржима қилинган "Тимур-ленг" лақаби "чўлоқ Темур" деган маънони англатади. Темур ўзининг иккинчи исмини бир сабабга кўра олди: 1362 йилда жангларнинг бирида оёғидан яраланиб, оқсоқланиб қолади.

Ҳаёти давомида Тамерлан Мўғулистон, Ғарбий Осиё, Форс, Ҳиндистон, Усмонли давлати ва Хитойга қарши кўплаб муваффақиятли ҳарбий юришларни амалга оширди. Шу билан бирга, энг муҳими, саркарда Олтин Ўрда билан кураши билан ёдда қолди. Ҳукмронлигининг биринчи кунлариданоқ Тамерлан бу давлатдан қўрқиб, унинг шарқий қисмида ўзининг сиёсий таъсирини ўрнатишга ҳаракат қилди. У Чингизхоннинг тўнғич ўғли Олтин Ўрда хони Тўхтамишга қарши учта юриш қилди. Замонавий Шимолий Кавказ ҳудудига кўплаб ҳарбий ҳаракатлар таъсир кўрсатди. Олтин Ўрдага қарши урушнинг асосий воқеаси шу эрда бўлиб ўтди: 1395 йилда Терекдаги жанг Ўрданинг мағлубияти билан якунланди. Жанг асосан ўзининг олдинги кучи ва таъсирини йўқотган Олтин Ўрданинг кейинги тақдирини олдиндан белгилаб берди.



Тамерлан 1386 ва 1394 йилларда Кавказга биринчи юришларини бошлади. Уруш билан у ҳозирги Шимолий Эрон, Озарбайжон, Арманистон ва Грузия ҳудудларини босиб ўтди. Грузия-тоғли армия кучли қўмондонни бир муддат ушлаб туришга муваффақ бўлди, аммо Тамерлан уларни мағлуб этишга муваффақ бўлди. Грузинлар ва нахлар шимолга, Катта Кавказ дараларига чекинишди. Тоғли йўллар ва довонлар Тамерлан учун стратегик жиҳатдан жуда муҳим эди. Дарёл дарасидаги қалъани эгаллаш мақсадида юришини давом эттиришга қарор қилди. Шунга қарамай, дарадаги улкан қўшинлар самарасиз бўлиб, Тамерлан чекинишга мажбур бўлди.

1395 йилда 300 минг кишидан иборат Тамерлан армияси Олтин Ўрдага қарши юриш бошлади. У Дербент яқинида тўпланиб, кейин Доғистон орқали ўтиб, Тўхтамишнинг олдинги отрядларини тор-мор қилди. Тамерлан Сунжа ва Терек дарёларини кесиб ўтиб, замонавий Кабардино-Балкария ҳудудига этиб борди. Айнан шу эрда, қадимги Джулат шаҳри яқинида, замонавий Майский шаҳридан унчалик узоқ бўлмаган жойда, 1395 йил 15 апрелда ХИВ асрнинг энг катта жанги бўлиб ўтди, у уч кун давом этди. Унда ярим миллионга яқин киши қатнашди. Тўхтамиш қўшини оғир мағлубиятга учради ва босқинчи Тамерлан Джулатни ер билан йўқ қилишни буюрди.

Ғалабадан кейин Тамерлан Тўхтамиш ва унинг иттифоқчилари қўшинининг қолдиқларини йўқ қилишга киришди. 1395 йилда у Черкес минтақасини вайрон қилди, Ғарбий Алан ҳукмдорлари Буриберди ва Буракан мамлакатини босиб олди, Шимолий Осетия ва Болкария тоғларида жойлашган Кули ва Таус қалъаларини забт этди, шунингдек, ҳудудда жойлашган Ихрон вилоятини бўйсундирди. Осетия ва Ингушетия.


Тамерлан Симсим мамлакатини - қадимги Чечен давлатини, машҳур Гудермес қишлоғини, Сулакдаги Алмак шаҳрини ва Чечен текислигини забт этишга кўп куч сарфлади. Унинг Чеченистонга қарши юриши шунчалик даҳшатли эдики, ўша йиллардаги воқеалар хотираси узоқ вақт давомида халқ оғзаки ижодида, масалан, "Оқсоқ-Темур" ҳақидаги афсона ва ривоятларда сақланиб қолди.

1396 йил бошида Тамерлан Волга бўйидаги Олтин Ўрда шаҳарларини забт этиш учун шимолга йўл олди. Муваффақиятли жанглардан сўнг қайтиб келган Тамерлан дам олиш учун Ставропол ўлкасидаги штаб-квартирасида Олтин Қўрғон тоғида чодир тикди. Ўша йилнинг баҳорида у яна Доғистонни босиб олишни давом эттирди, у эрда аварлар, лазгинлар ва бошқа тоғлиларнинг бирлашган армияси мағлубиятга учради. Кузда Тамерлан Закавказ, Сурия ва Кичик Осиёни босиб олиш учун Дербент орқали Шимолий Кавказни тарк этди.

Тоғлилар билан бўлган жангларда Тамерлан Шимолий Кавказни ўзи учун ҳимоя қила олмаслигига амин эди. Унинг давлатининг чегаралари тизмада қолди. Шу билан бирга, Тамерланнинг Шимолий Кавказга юриши ўчмас излар қолдирди: кўплаб йирик қадимий шаҳарлар ва юзлаб қишлоқлар бутунлай йўқ бўлиб кетди, маҳаллий аҳолига жиддий таъсир кўрсатди. Босқин охир-оқибат Олтин Ўрдани заифлаштирди, у 15-аср давомида ўз кучини тикламай, алоҳида хонликлар ва мулкларга парчаланиб кетди.

Ялтироқ ёноқлардан халос бўлиш ва юзнинг шаклини ўзгартириш учун 8 та машқ

Машғулот ҳақида гап кетганда, биз камдан-кам ҳолларда юзни эслаймиз. Ёноқ, тананинг ҳар қандай бошқа қисми сингари, машқларни бажариш учун жисмоний машқлар керак. Гарчи генетика бизнинг ташқи қиёфамизга сезиларли таъсир кўрсатса ва сиз Анжелина Жолининг ўткир ёноқлари бор-йўқлигини олдиндан аниқласангиз ҳам, юз мушакларини мунтазам равишда машқ...

Мамлакатлар бўйича сайёҳларни энг кўп ҳушламайдигон 7 та жой

Британиянинг таниқли Тҳе Индепендет газетаси кичик тадқиқот ўтказди ва дунёда туристларни жуда ёқтирмайдиган жойларни аниқлади. Келинг, ушбу рўйхатда қайси мамлакатлар борлигини кўриб чиқамиз....

Майкл Жексон вафотидан олдин яшаган улкан қасрнинг ички кўриниши қандай эди?

Аафсонавий поп юлдузининг иқтидори, ғаройиб диди чиндан ҳам шов-шувли. 9,5 миллион долларга сотувга қўйилган Майкл Жексон ўлимидан олдин яшаган улкан қасрининг ички қисми бунга яққол мисолдир....

Пица ҳақидаги қизиқарли фактлар

Бугунги кунда турли-туман егуликлар-у, тезпишар овқатлар кенг оммалашган. Барчага бирдек ёқиб улгурган пица ҳақидаку айтмасак ҳам бўлади. Мақоламиз орқали пица ҳақидаги қизиқарли маълумотларни сизлар билан бўлишмоқчимиз....

Ортиқча вазнга эга инсонлар ҳақида қизиқарли фактлар

Ҳамма ортиқча вазннинг соғлиқ учун ва тўлиқ фаол ҳаёт учун зарарли эканлигини яхши билади. Аммо ортиқча вазн ва семириб кетиш ҳақида яна нималарни биламиз? Сизга сайёрамиздаги миллионлаб одамларни ташвишга солаётган мавзу бўйича бир қатор қизиқарли фактларни таклиф этамиз!...

Немис фотографининг тинчлантирувчи қиш манзаралари

Қаттиқ совуқ қиш ўз позицияларидан воз кечмайди. Биз сизни қишки Эвропанинг сеҳрли фотосуратларига саёҳат қилишга таклиф қиламиз, чунки қор ва совуқнинг ҳам ўзига хос жозибаси бор. Бу суратларни реҳпих тахаллуси остида Инстаграм аккаунтини юритувчи ёш немис фотографи Давид Детҳлефс суратга олган....

Ер юзидаги 15 та энг хавфли йўллар

Деярли ҳар бир ҳайдовчи машина ҳайдаш тажрибасида хавфли йўл шароитларини бошдан кечирган. Хавфлар турли шаклларда намоён бўлиши мумкин, масалан, ноқулай об-ҳаво шароити, маст ҳайдовчилар ва умуман олганда, сизнинг саёҳатингизни исталган вақтда ёмон саргузаштга айлантириши мумкин бўлган инсон омили орқали. Бошқа томондан, баъзан йўлнинг ўзи...

Жуда қиммат бўлган аммо бирор наф келтирмайдиган 10 та буюм

Дунёда кўплаб қиммат ва аҳамияциз нарсалар мавжуд бўлса-да, бизнинг рўйхатимиздаги бу 10 таси жуда ҳайратланарлидир. Уларнинг кўриниши жуда нозик бўлгани боис мўлжалланган мақсад учун ишлатмаслини маслахат берамиз....

Барчамиз севиб томоша қилган Том Жерри мултфилмнинг қаҳрамонлари ҳақида 8 та қизиқарли факт

1940 йил 20-февралда "Том ва Жерри" Америка мултфилмининг биринчи қисми чиқди. Тўғри, ўша пайтда қаҳрамонларни бошқача чақиришган: Яспер ва Жинх, аммо иккинчи эпизодда улар 70 йилдан ортиқ вақтдан бери лаблардан кетмаган исмларни қабул қилишди....

Хурмо фойдаси

Бу мевадан кунига 3-4 та ейиш танангизни ёшартиради. У ер юзидаги энг шифобахш мевалардан бири бу араб хурмосидир. Бу мева озиқ моддаларга бой. Овқат ҳазм қилишни яхшилайди, юракда қон айланишини яхшилайди. Холестеринни пасайтиради. Араб хурмоси иштаҳани пасайтиради. Оқ шакар ўрнини босади, озишда ёрдам беради. У темирга бой, 100 грамида одам...

Фикр қўшиш