Шимолий Кавказдаги Тамерлан (Амир Темур)

Шимолий Кавказдаги Тамерлан (Амир Темур)
Шимолий Кавказдаги Тамерлан (Амир Темур)


Жаҳон тарихидаги энг буюк ҳукмдор ва саркардалар қаторида Александр Македонский, Гай Юлий Тсезар, Наполеон Бонапарт, Александр Суворовлар қаторида Темурийлар салтанатининг асосчиси Темур ҳам бор. Эвропада у Тамерлан номи билан машҳур бўлиб, форс тилидан таржима қилинган "Тимур-ленг" лақаби "чўлоқ Темур" деган маънони англатади. Темур ўзининг иккинчи исмини бир сабабга кўра олди: 1362 йилда жангларнинг бирида оёғидан яраланиб, оқсоқланиб қолади.

Ҳаёти давомида Тамерлан Мўғулистон, Ғарбий Осиё, Форс, Ҳиндистон, Усмонли давлати ва Хитойга қарши кўплаб муваффақиятли ҳарбий юришларни амалга оширди. Шу билан бирга, энг муҳими, саркарда Олтин Ўрда билан кураши билан ёдда қолди. Ҳукмронлигининг биринчи кунлариданоқ Тамерлан бу давлатдан қўрқиб, унинг шарқий қисмида ўзининг сиёсий таъсирини ўрнатишга ҳаракат қилди. У Чингизхоннинг тўнғич ўғли Олтин Ўрда хони Тўхтамишга қарши учта юриш қилди. Замонавий Шимолий Кавказ ҳудудига кўплаб ҳарбий ҳаракатлар таъсир кўрсатди. Олтин Ўрдага қарши урушнинг асосий воқеаси шу эрда бўлиб ўтди: 1395 йилда Терекдаги жанг Ўрданинг мағлубияти билан якунланди. Жанг асосан ўзининг олдинги кучи ва таъсирини йўқотган Олтин Ўрданинг кейинги тақдирини олдиндан белгилаб берди.



Тамерлан 1386 ва 1394 йилларда Кавказга биринчи юришларини бошлади. Уруш билан у ҳозирги Шимолий Эрон, Озарбайжон, Арманистон ва Грузия ҳудудларини босиб ўтди. Грузия-тоғли армия кучли қўмондонни бир муддат ушлаб туришга муваффақ бўлди, аммо Тамерлан уларни мағлуб этишга муваффақ бўлди. Грузинлар ва нахлар шимолга, Катта Кавказ дараларига чекинишди. Тоғли йўллар ва довонлар Тамерлан учун стратегик жиҳатдан жуда муҳим эди. Дарёл дарасидаги қалъани эгаллаш мақсадида юришини давом эттиришга қарор қилди. Шунга қарамай, дарадаги улкан қўшинлар самарасиз бўлиб, Тамерлан чекинишга мажбур бўлди.

1395 йилда 300 минг кишидан иборат Тамерлан армияси Олтин Ўрдага қарши юриш бошлади. У Дербент яқинида тўпланиб, кейин Доғистон орқали ўтиб, Тўхтамишнинг олдинги отрядларини тор-мор қилди. Тамерлан Сунжа ва Терек дарёларини кесиб ўтиб, замонавий Кабардино-Балкария ҳудудига этиб борди. Айнан шу эрда, қадимги Джулат шаҳри яқинида, замонавий Майский шаҳридан унчалик узоқ бўлмаган жойда, 1395 йил 15 апрелда ХИВ асрнинг энг катта жанги бўлиб ўтди, у уч кун давом этди. Унда ярим миллионга яқин киши қатнашди. Тўхтамиш қўшини оғир мағлубиятга учради ва босқинчи Тамерлан Джулатни ер билан йўқ қилишни буюрди.

Ғалабадан кейин Тамерлан Тўхтамиш ва унинг иттифоқчилари қўшинининг қолдиқларини йўқ қилишга киришди. 1395 йилда у Черкес минтақасини вайрон қилди, Ғарбий Алан ҳукмдорлари Буриберди ва Буракан мамлакатини босиб олди, Шимолий Осетия ва Болкария тоғларида жойлашган Кули ва Таус қалъаларини забт этди, шунингдек, ҳудудда жойлашган Ихрон вилоятини бўйсундирди. Осетия ва Ингушетия.


Тамерлан Симсим мамлакатини - қадимги Чечен давлатини, машҳур Гудермес қишлоғини, Сулакдаги Алмак шаҳрини ва Чечен текислигини забт этишга кўп куч сарфлади. Унинг Чеченистонга қарши юриши шунчалик даҳшатли эдики, ўша йиллардаги воқеалар хотираси узоқ вақт давомида халқ оғзаки ижодида, масалан, "Оқсоқ-Темур" ҳақидаги афсона ва ривоятларда сақланиб қолди.

1396 йил бошида Тамерлан Волга бўйидаги Олтин Ўрда шаҳарларини забт этиш учун шимолга йўл олди. Муваффақиятли жанглардан сўнг қайтиб келган Тамерлан дам олиш учун Ставропол ўлкасидаги штаб-квартирасида Олтин Қўрғон тоғида чодир тикди. Ўша йилнинг баҳорида у яна Доғистонни босиб олишни давом эттирди, у эрда аварлар, лазгинлар ва бошқа тоғлиларнинг бирлашган армияси мағлубиятга учради. Кузда Тамерлан Закавказ, Сурия ва Кичик Осиёни босиб олиш учун Дербент орқали Шимолий Кавказни тарк этди.

Тоғлилар билан бўлган жангларда Тамерлан Шимолий Кавказни ўзи учун ҳимоя қила олмаслигига амин эди. Унинг давлатининг чегаралари тизмада қолди. Шу билан бирга, Тамерланнинг Шимолий Кавказга юриши ўчмас излар қолдирди: кўплаб йирик қадимий шаҳарлар ва юзлаб қишлоқлар бутунлай йўқ бўлиб кетди, маҳаллий аҳолига жиддий таъсир кўрсатди. Босқин охир-оқибат Олтин Ўрдани заифлаштирди, у 15-аср давомида ўз кучини тикламай, алоҳида хонликлар ва мулкларга парчаланиб кетди.

Гўзал машҳур актрисаларнинг болаликдаги фото суратлари

Фотошоп, косметика ва жарроҳлик амалиёти имкониятларини ҳисобга олган ҳолда бугунги кунда “кумирга айланган чехра эгалари ҳақиқатдан ҳам табиий чиройга эгами?” деган савол туғилади. Уларнинг гўзаллиги мерос эканлигига ишонч ҳосил қилиш учун биз машҳур юлдузларнинг болалик суратларини кўриб чиқишга қарор қилдик. Демак, бошладик!...

Антиқа ғаройиб ва ноодатий машиналарнинг фото суратлари

Автомобил эгаси ҳақида кўп нарсаларни айтиб бериши мумкин. Баъзи одамлар бошқалардан ажралиб туриш ёки ўзининг ижтимоий мавқеини таъкидлаш учун қиммат ёки ноёб автомобилларни сотиб олишади. Бошқалар эса эътиборга лойиқ бўлмаган машинани мутлақо ғайриоддий нарсага айлантиришга қодир, улар кўчаларда ўтаётганларнинг кўзига тушланиб, атрофига селфи...

ЭРКАКЛАРГА ЁҚАДИГАН 6 ИБОРА

 ЭРКАКЛАРГА ЁҚАДИГАН 6 ИБОРА Комплимент-мақтов ва яхши гап аёлларга ҳам, эркакларга ҳам бирдай ёқимли.  Улар буни бажонидил қабул қиладир ёки бунга бефарқдек  кўринсалар ҳам қалбан ўзларини мамнун ва аҳамиятли ҳис этадилар. Агар умр йўлдошингизнинг  ўзига ишончи янада ошишини ва муносабатларингиз янада яхши бўлишини истасангиз жуфтингизга қуйидаги...

Машҳурларнинг биринчи ишлаган жойини ҳушламайдиган иш жойи

Таниқли одамларнинг фарзандлари мақсадларига осонроқ эришиши айни ҳақиқат. Таниқли шахсларнинг аксарияти кучли ва истеъдодли одамлар бўлиб, улар пастдан юқорига қараб кўтарилганлар. Улар тирикчилик қилишдан бошқа танловга эга эмас эдилар. Кимдир ўзининг илк меҳнатини мағрурлик билан эсласа, бошқалари эса ҳатто ушбу маълумот ҳақида сўзлашни...

Тез вазн ташлашга имкон берувчи Зумба ҳақида маълумотлар

Тан олиш керакки фитнесс машғулотлари ҳам, тренажор машқлари ҳам бизни жуда толиқтиради. Вазият шунчалар оғир ҳолатга етиб келадики, барчасига қўл силташни истайсиз. Аммо спорт машғулотларини қизиқарли юмишга айлантириш ҳам имконсиз иш эмас....

Фойдали нонушта формуласи

Нонушта учун умумий қоида мавжудми? Бизни ҳар қандай ҳолатда ҳам эрталабки нонуштадан воз кечмасликка ундаган Америкла ва Британия олимлари бу саволга жавобни яқиндагина тақдим этдилар. “Вақтим етмайди”, “Эрталаб иштахам йўқ”, “Семириб кетишдан қўрқаман” ёки “егим келмаябди” каби баҳоналар қабул қилинмайди....

РОМАНТИКА НИМА

РОМАНТИКА НИМА  Романтика - бу сиз Қуръон ўқиётганингизда аёлингиз кўз ёшларини тўкиб тинглашидир; Романтика - бу тунда намоз ўқиш учун аёлингиз сизни оҳиста уйғотишидир; Романтика - бу сиз имом, аёлингиз муқтадий бўлиб таҳажжуд намозини ўқишингиздир; Романтика - бу аёлингиз билан бирга қўлларингизни дуога очиб, солиҳ фарзанд сўрашингиздир;...

Ортиқча вазнга эга инсонлар ҳақида қизиқарли фактлар

Ҳамма ортиқча вазннинг соғлиқ учун ва тўлиқ фаол ҳаёт учун зарарли эканлигини яхши билади. Аммо ортиқча вазн ва семириб кетиш ҳақида яна нималарни биламиз? Сизга сайёрамиздаги миллионлаб одамларни ташвишга солаётган мавзу бўйича бир қатор қизиқарли фактларни таклиф этамиз!...

Гарри Поттер рўл ўйнаган қаҳрамонлари аслида қандай кўринишда бўлишлари керак эди?

Гарри Поттер ҳақидаги филмларнинг яратувчилари экранга ўтказилганида китоб қаҳрамонларига нисбатан жуда эҳтиёт бўлишган. Бироқ, ташқи кўринишларнинг "унутилган" тафсилотлари борки, романлар мухлислари ҳали ҳам кино ижодкорларини эслашади....

Куз фасли ҳақидаги қизиқарли фактлар

Кўпчилик кузни йилнинг энг романтик даври деб ҳисоблайди, барглар сарғиш ва қизил тусга кириб, деразаларга ёмғир урила бошлайди. Аммо бу фикрга қўшилмайдиганлар ҳам йўқ эмас, чунки куз жуда машаққатли йиғим-терим даври. Қандай бўлмасин, йилнинг бу фасли, бошқалари сингари, ўзгача гўзал....

Фикр қўшиш