Иссиқ ёки совуқ: Организм учун қай бири кўпроқ хавфли?

Иссиқ ёки совуқ: Организм учун қай бири кўпроқ хавфли?
Иссиқ ёки совуқ: Организм учун қай бири кўпроқ хавфли?


Баъзилар иссиққа, баъзилар совуққа тоқат қилолмайдилар. Ҳеч ўйлаб кўрганмисиз, улардан қайсиниси кўпроқ хавфли? Иссиқликдан нажот йўқдек туюлади, совуқда ҳеч бўлмаганда ўраб, исинишингиз мумкин. Аммо аслида ҳаммаси бутунлай бошқача.

Олимлар бу саволга аниқ жавоб беришади - энг катта зарар иссиқдан кўра қаттиқ совуқда бўлиш орқали юзага келади. Кучли совуқда қолиб кетишда ҳаддан ташқари иссиқда бўлишдан кўра 17 марта кўпроқ ўлим ҳолати содир бўлади. Мутахассисларнинг аниқлашича, одамларнинг 0,86 фоизида ўлим сабаби ҳароратнинг кескин тушиб кетиши бўлар экан.

Совуқда ўлим қандай содир бўлади
Шундай қилиб,инсон совуқ муҳитда, бошпана ва илиқликка ҳеч бир умидсиз қолиб кетса, нима бўлади?

36,6 - 35даража

Тана ҳарорати 36 даражага етганида, бўйин ва елка атрофидаги мушаклар қисқаришни бошлайди - бу мушакларнинг преконсултив тонуси деб аталади. Рецепторлар гипоталамусга сигнал юборади, бу эса ўз навбатида танангиз юзидаги капиллярларнинг бутун тармоғини торайтириш буйруғини беради ва шу сабабли қўллар ва оёқлар совуқдан оғрий бошлайди. Тахминан 45 дақиқадан сўнг тана ҳарорати 35 даражага тушади - мушакларнинг табиий реакцияси туфайли танада қаттиқ қалтироқ тута бошлайди, бу орқали яъни сиқиш ва очиш жараёни тезда танага илиқлик беради.
35 - 32 даража

Ҳар бир даража билан тана ҳарорати 35 дан кейин пасаяди, организмдаги метаболизм даражаси 3-5% га пасаяди ва 34 даражадан кейин одам хотирани ва ақлнийўқотади - аллақачон қаердалиги ва нима қилаётганини тушунмайди. Кўпинча, бу вақтда одам қорга тушиб, конвулсив равишда музлайди. 33 даражадан пастроқда апатия пайдо бўлади.

32 - 30,5 даража

Бу тана исиши учун қалтираши тўхтай бошлайдиган сўнгги палла. Қоннинг қуюқлашиши ва кислород истеъмолининг пасайиши юзага келади. Экстремиталарнинг торайган томирлари буйрак билан курашмоқчи бўлган жуда кўп миқдордаги суюқликни сиқиб чиқаради. Айни пайтда, одам аллақачон атрофдаги ҳамма нарсани унутади -31 дан 30 даражагача у ҳатто яқинларини танимайди.
30,5 - 29,5 даража

Бундай ҳолатда, юракдаги совуган асаб  учлари томонидан юбориладиган электр импулслари тартибсиз бўлиб қолади, юрак умумий ҳажмнинг атиги 2/3 қисмини тебратади ва кислород етишмаслиги галлйуцинацияларни келтириб чиқаради. Ўлим ҳолати эса тахминан 29,5 даражада содир бўлади.

Жуда паст ҳароратларда инсон танаси сақланиб қолади, гўё ички жараёнларни жуда секинлаштиради. Кўп одамлар бундай ҳолатда бир қарашда ўлик каби кўринадилар. Тана бу ҳолатда бир неча соат давомида мавжуд бўлиши мумкин ва уни бундан олиб чиқиш эса жуда эҳтиёткорлик талаб этади.
Аёз ҳақида яна бир ҳақиқат
Совуқ ҳаво соғлиқ учун ўта зарарли эканлигига ишонишади, аммо аслида бу тўғри эмас. Албатта, барчаси сизнинг совуқда қанча ва қандай шароитда эканлигингизга боғлиқ. Қишдаги ҳавонинг таркибида 30% кўпроқ кислород борлиги сабабли инсон терисига ижобий таъсир кўрсатади. Бундан ташқари, совуқ ҳаво бронхит билан оғриган беморларнинг аҳволини енгиллаштириши мумкин - аммо агар совуқ қуруқ бўлса, яъни ташқарида намлик бўлмаса.

Шунингдек, аёзли ҳаво юрак-қон томир касалликлари билан оғриган одамларга ёрдам беради ва мигрен ҳуружларни тўхтатишга ёрдам беради.
Совуққа физиологик мослашиш ҳам мавжуд эканлигини биласизми?
Доимий равишда совуқ иқлим шароитида яшайдиган баъзи халқларда метаболизм мўтадил зона аҳолисига қараганда 25-50% кучлироқ бўлади.

Австралиялик аборигенлар ва Тибет роҳиблари бутун тунни деярли яланғоч ҳолда музлабтушган ҳароратда, ҳатто титроқсиз ўтказишлари мумкин.
Иссиқ ҳароратда ўлим ҳолати қандай содир бўлади?
Тана ҳарорати 43 ° C дан юқори бўлса, одамлар учун ўлимга олиб келади. Оқсиллар хоссаларининг ўзгариши ва ҳужайраларга қайтариб бўлмайдиган зарар аллақачон 41 ° C да бошланади ва 50 ° C дан юқори ҳароратларда бир неча дақиқа давомида таъсирланиш барча ҳужайраларнинг нобуд бўлишига олиб келади.

Иссиқ уриш ички ҳарорат 41 ° C дан ошганда ва организмнинг терморегуляция тизими бузилганда содир бўлади. Биринчи огоҳлантирувчи аломатлар алангали юз, терининг қизиб кетиши, бош оғриғи, бош айланиши, чарчоқ ва асабийликнинг кучайиши. Бунинг ортидан чалкашлик кузатилади.
Тана ҳароратининг 42 даражадан юқори кўтарилиши билан одам миянинг шикастланишидан вафот этади. Айнан бизнинг миямиз ички термостатдир ва одатда одам гипоталамусининг термостати 37 ° C даражасида ўрнатилади, аммо иситма бўлса у 2-3 даражага кўтарилиши мумкин ва шу сезгирликдаги ҳарорат янги белгида тартибга солинади. Теридаги иссиқлик ва совуқ датчикларнинг сигналлари маҳаллий реакцияни келтириб чиқаради, мияга сигналларни юборади, бу ерда гипоталамусдаги марказий терморесепторларнинг маълумотлари билан таққослаганда организмнинг умумий иссиқлик ишлаб чиқарилиши ва иссиқлик йўқотилиши тартибга солинади. Терлаш туфайли терининг юзаси атрофдаги ҳаводан анча паст ҳароратгача совутилади, бу тана ҳарорати кўтарилганда қонга тушадиган адреналин гормони томонидан бошқарилади.
Инсон танасида 3 миллионга яқин тер безлари мавжуд бўлиб, улар терморегуляцияда катта рол ўйнайди. Инсон териси мушаклар ва ички органлар томонидан ҳосил бўлган иссиқликни олади ва уни атроф муҳитга чиқаради. Ташқи ҳарорат кўтарилганда томирлар кенгайиб, иссиқлик узатишни кўпайтиради, бу тўрт босқичда - радиация, иссиқлик ўтказувчанлиги, конвекция ва терлашда амалга оширилади.

Ташқи ҳароратнинг сезиларли даражада ошиши билан тана терлашни кўпайтиради -кейин терини совутади (тери юзасидан 1 мл терни буғланиши учун тана тахминан 2400 калория сарфлайди), бу эса ўз навбатида яқин атрофдан ўтадиган қон томирларини совутади.
Терлаш иссиқлик узатишни 20 бараваргача ошириши мумкин, аммо суюқликнинг сезиларли даражада йўқотилиши (тахминан 3 л / соат) мавжуд. Албатта, бундай кучли терлаш узоқ давом этиши мумкин эмас, шунинг учун иссиқда бўлган одам кунига тахминан 10-12 литр сув йўқотади, шу билан бирга унинг ишлаши учун зарур бўлган туз танани тарк этади, унинг етишмаслиги эса оёқ-қўлларнинг оғриқли спазмларига олиб келади. Одам ҳаракатланишни тўхтатади. Узоқ муддатли юқори ҳарорат таъсирида мослашувчан механизмларнинг бузилиши содир бўлади, иссиқлик уриши деб аталадиган нарса пайдо бўлади - одам кўнгил айниш, бош айланиши ёки заифликни бошлайди (бирданига бошланиши ҳам мумкин). Қора доғлар сизнинг кўзингиз олдида сузиб юради,  бу эса кўришни қийинлаштиради, мушакларнинг спазми ёки оёқларнинг шишиши кузатилиши мумкин.

Агар танага иссиқлик таъсир қилишда давом этса, охир-оқибат органларга терминал зарар етказиш хавфи мавжуд - улар деярли "пишган" ҳолатда. Шу вақтдан бошлаб, одам умр бўйи ногиронлик ёки ҳатто ўлим хавфи остида бўлиши мумкин.
Нима учун одамлар саунада бўлганларида юқори ҳароратда ўлмайдилар?
Кўпгина одамлар юқори намлик билан 50 ° C ҳароратга тоқат қилишлари қийин, аммо 90 даража қуруқ иссиқда одам бир мунча вақт ўзини қулай ҳис қилади. Айтиб ўтганимиздек, айнан терлаш қутқаради. 127 ° С гача бўлган ҳароратли қуруқ ҳаво (масалан, саунада) 20 дақиқагача ушлаб турилиши мумкин, ҳатто баъзилар учун бу чегара эмас. Ҳаммомдаги ҳарорат ҳар доим ҳам саунага қараганда пастроқ, гарчи иккаласи ҳам бир хил даражада иссиқ деб қабул қилинса ҳам. Бироқ, бу чидамлилик чексиз дегани эмас. Мия ҳужайралари иссиқликка жуда сезгир, уларнинг чегараси 42 ° C, шунинг учун тана ҳароратининг бир неча даражага кўтарилиши мия ишига катта таъсир кўрсатмай қолмайди.

Ўта иссиқ ва жуда совуқ ҳароратлардан ўзингизни эҳтиёт қилинг! Саломат бўлинг!

Чапақай инсонлар ҳақида кўпчилликка номаълум бўлган қизиқарли маълумотлар

Нега инсонларнинг кўпчилик қисмини ўнақай, жуда кам қисмини эса чапақайлар ташкил этади? Ҳатто олимлар ҳам бу саволга жавоб топа олишмади. Бироқ, улар бу хусусият табиатдан ўзига хос совға эканлигига аминлар. Тўғри, олимлар бирон бир сабабга кўра бундай совғани қандай қилиб мерос қилиб олиш ҳақида билишмайди. Агар ота-оналардан бири чап қўл бўлса,...

Турли хил қисқагина қизиқарли фактлар

Бугунги мақоламизда ҳар соҳага оид бўлган фактлардан бир қанчасини эътиборингизга ҳавола этамиз......

Карантин вақтида вазн орттирмасликнинг асосий 7 қоидаси

Тўсатдан пайдо бўлган COVID-19 барчани бироз ташвишга солиб қўйди. Ҳозир барча уйда қолиб касаллик ёйилиб кетишини олдини олмоқда. Карантин муддати қанча пайт давом этишини ҳеч ким аниқ айта олмайди. Шундай экан бу муддат ичида семириб кетишнинг олдини олиш тўғрисида ўйласак ҳам зарар қилмаса керак. Қуйида келтирган 7 та асосий қоида эса сизни...

Дунёдаги энг баланд 5 та кўприк

Дунёдаги барча кўприклар имкониятлари ва белгиланган жойига қараб бир нечта тоифаларга бўлинади. Бироқ, барча тоифалар орасида энг баланд ва энг узун кўприклар ҳам бор....

СССР вақтида трендда бўлган ва бугунги кунга келиб урфдан чиққан тушунчалар рейтинги

Кечагина барчанинг орзуси бўлган маълум бир буюм бугунги кунга келиб урфдан чиққан тушунчага айланиб қолиши ҳеч гап эмас. Сўзимизнинг исботини сизга келтириб бериш учун ушбу мақолага диққат қилишни тавсия этамиз. Уни СССР даврларида яшаб кўрган одамлар жуда яхши тушунсалар керак......

УСПИРИНЛИК ЁЛГОНИ.

УСПИРИНЛИК ЁЛГОНИ. Хозирда 14 ёшдан 20 ёшгача булган ёшларни &куот; усмирлар&куот; дейилади. Усмирлик бу гарбга оид термин булиб ёшларнинг бебошлигини хаспушлаш максадида уйлаб топилган. Исломда еса буюкликка еришиш учун ёш чекланмаган. Умматимиз ёшларига бокинг, улар нелар килишмаган:...

Титаник филмидан ажойиб фотосуратлар

1997 йилда экран юзини кўрган Титаник филми 11 та Оскарни олди ва 12 йил давомида кино тарихидаги энг кассабоп филм унвонини эгаллади. Дунёга эса ёш актёр Леонардо Ди Каприони танитди. Титаник филми ҳақида қанча гапирсак шунча кам. Агар бу филмдаги кадрлар қандай суратга олинганлиги билан қизиқсангиз, бизнинг мақоладаги фотосуратларга қаранг, улар...

Эрталабки ёмон одатлар

Еттита омадли рақам бўлса-да, қуйидаги етти ёмон одат эрталабингизни бузиши, барча режалар ва мумкин бўлган муваффақиятларга таъсир этиши мумкин....

Сўнгги корейс маликасининг фожиали тақдири

Лу сулоласининг вакиласи бўлган тарихдаги сўнгги корейс маликасининг тақдири барчани лол қилиши табиий. Сиёсий ўйинлар, хиёнатлар ва ёлғизлик малика Ток Хени бутун умр давомида тақиб қилган. Аммо ҳеч бир нарса унинг иродасини бука олмади, Ватанига бўлган муҳаббатини сўндирмади. Чосонни идора қилган йигирма олтинчи ҳукмдорнинг қизи бўлган малика...

Таниқли психолог Михаил Литвакдан ҳаётий масалаларни ҳал этишда асқотадиган 8 та маслахат

Атрофдагилар билан муносабатда бўлиш инсондан муайян кўникма талаб этади. Нима ҳам дердик, баъзида ҳатто ўз кўнглимизга йўл топиш ҳам қийин кечади-ку, бунисини қўяверинг. Таниқли психолог, психотерапевт Михаил Литвакнинг ҳаётий масалаларни ҳал этишда асқотадиган 8 та маслахатни эътиборингизга ҳавола этар эканмиз, атрофдагилар билан мулоқот...

Фикр қўшиш