Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи

Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи
Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи


Кутубхоналар қадимда антик давр маданиятининг бутун илмини ўзида мужассам этган манба ҳисобланган. Уни донишмандлик хазинаси, фикрлар макони дея таърифлашар эди. Қадимда кутубхоналар кўп бўлган, бироқ уларнинг кўпчилиги душманлар томонидан йўқ қилинган, баъзаилари эса шунчалик моҳирлик билан беркитиб қўйилган-ки, ҳали-ҳануз топиб бўлмайди.

Ўз даврининг буюк саркардаси Амир Темур Самарқанднинг номини бутун дунёга ёйиб, уни архитектура ва маданият марказига айлантирди. Саркарда юришлардан ўлжалар билан бирга Кичик Осиёдан, Туркия, Ҳиндистондан қимматбаҳо китобларни олиб келар эди.

Амир Темурнинг вафотидан кейин унинг империяси иккига бўлинди: Ҳиротни саркарданинг ўғли Шоҳруҳ бошқарган бўлса, Моварауннахрда Шоҳруҳнинг ўғли Улугбек ҳукмронлик қилди. Улуғбекка бобосидан кутубхона ҳам мерос бўлиб қолди.

Улуғбек ўрта аср даврининг маърифатли ҳукмдорларидан бири эди. У ўз атрофига Қозизода Румий, Али Қушчи каби шарқнинг буюк олимларини йиғган эди. Катта давлатнинг ҳукдори бўлишига қарамасдан Улуғбек умрининг асосий вақтини илмий ишларга бағишлар ва кўп вақтини ўзи қурдирган обсерваторияда ўтказар эди.

Отасининг ўлимидан кейин Улиғбек Тимирийлар сулоласининг ягона ҳукмдори бўлди. Унинг илм билан шуғулланиши кўпчиликка ёқмас эди. Улуғбекка қарши фитна уюштирилди, душманлар ҳатто унинг ўғлини ҳам ўз томонларига оғдириб олдилар.
Яқинлашиб келаётган фитнани сезган Улуғбек ҳукумат тепасига келадиган жаҳолат вакиллари унинг яратган илм масканини вайрон қилишларини билар эди. Расадхона йўқ қилиниш арафасида эди, аммо кутубхонани қандай бўлмасин сақлаб қолиш керак эди. Олим ўз фикрини шогирди Али Қушчига билдирди, у эса бунинг йўли борлигини айтди. Али Қушчи Кеш қишлоғидан бўлган, шу қишлоқ яқинида тоғда кўплаб ғорлар борлигини ва ўша ерда китобларни яхшилаб беркитиб қўйиш мумкинлиги ҳам қўшиб ўтди. Улуғбек шундай қилди ҳам – бир неча юз томдан иборат китоблар сандиқларга жойланиб, яширин равишда олиб кетилди.
Бунинг орасида 1449 йилда Самарқандда фожиали воқеалар содир бўлди. Улуғбек ҳиёнаткорона ўлдирилди, унинг расадхонаси вайрон қилинди. Устозининг ўлимидан кейин Али Қушчи ҳам Туркияга ўтиб кетди. Айтишларича, у ўзи билан бирга китобларнинг озгина қисмини олиб кетган, қолгани эса махфий беркитилган жойда қолиб кетди. Али Қушчи Моварауннахрга бошқа қайтиб келолмади, китобларнинг беркитилган жойини эса фақатгина у билар эди. Шу тариқа кутубхонанинг излари ҳам йўқолди, унинг жойлашган жойи ҳозирда ҳам Шарқнинг ечими топилмаган жимбоғи бўлиб қолмоқда.

Бизнинг танамизда қандай жумбоқлар яширинган? Инсон организми ҳақида ҳайратланарли 15 та факт

Бизнинг танамиз – жумбоқлар ва мўжизалар мамлакатидир. Ажабтовур, сеҳрли, сирли ва қизиқарли мамлакатдир. Ушбу мақолада инсон танаси ҳақида қизиқарли фактларлар ҳақида маълумотлар билан танишишингиз мумкин......

Тарвуз қандай танланади? Унинг организмга фойдаси қанча?

Қадим замонларда тарвузни сабзавот эмас, балки мева деб билишган. Тарвузни ҳатто қадимги Миср эҳромларида ҳам таъсвирлашган. Тарвуз ёввойи ҳолатда Жанубий африкада ўстирилган. Ушбу ҳуш неъматни Хитойда ҳам қадрлашган ва “Тарвузлар куни” байрами кенг нишонланган. Россияда тарвузлар ХВИИ асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб ўстирилади. Трарвуз нафақат энг...

Дубайнинг энг машхур ва чиройли жойлари

Ушбу бетакрор шаҳар ҳақида жуда кўп бор эшитганингиз аниқ. Унинг ўзига ҳос кўриниши бутун дунё сайёҳларини гул шираси каби ўзи томон тортиб туради. Шу сабабли ҳам бугунги мақоламизни айнан мана шу мўжизавий шаҳарга бағишлаш ниятидамиз....

Иссик кунларда кайси косметика воситаси хавфли саналади?

Юз териси об- ҳаво ўзгаришларига ниҳоятда таъсирчан. Айниқса ёз фаслида қуруқ ҳаво ва шамол тери ёғланиши ёки қуруқлашишига олиб келиши мумкин. Бундай муаммоларни бартараф этишда косметик воситалардан фойдаланиш мумкин. Аммо жазирамада пардоз қилишнинг ўз қоидалари мавжуд....

Ҳаводаги чангни тозлаш мумкинми?

Полдаги чангни тозалаб олиш ҳаводаги майда зарраларни тозалашдан анча осонроқ экани барчага маълум. Фараз қилинг, узоқ сафарга кетиш учун ҳозирлик кўряпсиз. Қайтганингиздан сўнг тоза уйда ҳордиқ чиқариш мақсадида хонадонингизни ёғ тушса ялагудек қилиб тартибга келтирдингиз. Сафардан қайтгач, барча дераза ва эшикларнинг ёпиқ бўлганига қарамай,...

Буруннинг шакли инсон феъл-атвори ҳақида нималар дея олади?

Инсоннинг ташқи кўриниши у ҳақида кўп нарсаларни айтиб бериши мумкин. Масалан, кўзлар инсоннинг руҳий ҳолати, кайфияти ва ички дунёсини акс эттириши ҳаммага маълум. Унинг бурни феъл-атвори ҳақида нимани айтиб бериши мумкин? Буни қарангки, жуда кўп нарсани…...

Тирноқ тишлаш одати ҳақида кўпчилик билган ва билмаган маълумотлар

Одамлар кўп бўлган жойда ҳеч бўлмаса битта тирноқ тишлаш одатига эга инсонни учратасиз. Уларни тез пайқашингиз табиий, боиси ушбу одатларини сизнинг олдингизда ҳам амалга ошириши мумкин. Бундай бўлмаган тақдирда ҳам бармоқдаги изларга кўзингиз тушиши табиий....

Энг ғаройиб бўйинбоғлар

Бугунги мақоламизга энг ғаройиб бўйинбоғлар ҳақида суҳбатлашамиз!...

Ер юзидаги 15 та энг хавфли йўллар

Деярли ҳар бир ҳайдовчи машина ҳайдаш тажрибасида хавфли йўл шароитларини бошдан кечирган. Хавфлар турли шаклларда намоён бўлиши мумкин, масалан, ноқулай об-ҳаво шароити, маст ҳайдовчилар ва умуман олганда, сизнинг саёҳатингизни исталган вақтда ёмон саргузаштга айлантириши мумкин бўлган инсон омили орқали. Бошқа томондан, баъзан йўлнинг ўзи...

Скарлетт Ёханссон: Голливуднинг энг омадли малласоч аёли ҳақида 10 та қизиқарли факт

Қуйидаги мақоламиз орқали барчага яхши таниш бўлган ва ижролари билан кўпчиликнинг қалбини забт эта олган Голливуднинг энг мафтункор актрисаларидан бири Скарлетт Ёханссон ҳақидаги айрим қизиқарли фактларни эътиборингизга ҳаволат этамиз....

Фикр қўшиш