Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи

Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи
Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи


Кутубхоналар қадимда антик давр маданиятининг бутун илмини ўзида мужассам этган манба ҳисобланган. Уни донишмандлик хазинаси, фикрлар макони дея таърифлашар эди. Қадимда кутубхоналар кўп бўлган, бироқ уларнинг кўпчилиги душманлар томонидан йўқ қилинган, баъзаилари эса шунчалик моҳирлик билан беркитиб қўйилган-ки, ҳали-ҳануз топиб бўлмайди.

Ўз даврининг буюк саркардаси Амир Темур Самарқанднинг номини бутун дунёга ёйиб, уни архитектура ва маданият марказига айлантирди. Саркарда юришлардан ўлжалар билан бирга Кичик Осиёдан, Туркия, Ҳиндистондан қимматбаҳо китобларни олиб келар эди.


Амир Темурнинг вафотидан кейин унинг империяси иккига бўлинди: Ҳиротни саркарданинг ўғли Шоҳруҳ бошқарган бўлса, Моварауннахрда Шоҳруҳнинг ўғли Улугбек ҳукмронлик қилди. Улуғбекка бобосидан кутубхона ҳам мерос бўлиб қолди.

Улуғбек ўрта аср даврининг маърифатли ҳукмдорларидан бири эди. У ўз атрофига Қозизода Румий, Али Қушчи каби шарқнинг буюк олимларини йиғган эди. Катта давлатнинг ҳукдори бўлишига қарамасдан Улуғбек умрининг асосий вақтини илмий ишларга бағишлар ва кўп вақтини ўзи қурдирган обсерваторияда ўтказар эди.

Отасининг ўлимидан кейин Улиғбек Тимирийлар сулоласининг ягона ҳукмдори бўлди. Унинг илм билан шуғулланиши кўпчиликка ёқмас эди. Улуғбекка қарши фитна уюштирилди, душманлар ҳатто унинг ўғлини ҳам ўз томонларига оғдириб олдилар.
Яқинлашиб келаётган фитнани сезган Улуғбек ҳукумат тепасига келадиган жаҳолат вакиллари унинг яратган илм масканини вайрон қилишларини билар эди. Расадхона йўқ қилиниш арафасида эди, аммо кутубхонани қандай бўлмасин сақлаб қолиш керак эди. Олим ўз фикрини шогирди Али Қушчига билдирди, у эса бунинг йўли борлигини айтди. Али Қушчи Кеш қишлоғидан бўлган, шу қишлоқ яқинида тоғда кўплаб ғорлар борлигини ва ўша ерда китобларни яхшилаб беркитиб қўйиш мумкинлиги ҳам қўшиб ўтди. Улуғбек шундай қилди ҳам – бир неча юз томдан иборат китоблар сандиқларга жойланиб, яширин равишда олиб кетилди.
Бунинг орасида 1449 йилда Самарқандда фожиали воқеалар содир бўлди. Улуғбек ҳиёнаткорона ўлдирилди, унинг расадхонаси вайрон қилинди. Устозининг ўлимидан кейин Али Қушчи ҳам Туркияга ўтиб кетди. Айтишларича, у ўзи билан бирга китобларнинг озгина қисмини олиб кетган, қолгани эса махфий беркитилган жойда қолиб кетди. Али Қушчи Моварауннахрга бошқа қайтиб келолмади, китобларнинг беркитилган жойини эса фақатгина у билар эди. Шу тариқа кутубхонанинг излари ҳам йўқолди, унинг жойлашган жойи ҳозирда ҳам Шарқнинг ечими топилмаган жимбоғи бўлиб қолмоқда.

Дуода қоим бўлмоқнинг фазилати

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин. Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин......

Турк сериалларининг юлдузлари: Туркиядаги энг машҳур чехралар

Туркия қизиқарли ва юқори сифатли сериаллар билан машҳурдир. Муваффақиятли роллар туфайли истеъдодли актёрлар мамлакат ташқарисида ҳам таниқли бўлдилар. Ҳар йили экранда янги филмлар пайдо бўлади, уларнинг кўпи юқори рейтинг ва касса билан ажралиб туради......

Қуруқ меваларнинг фойдали ҳусусиятлари

Дунёнинг етакчи мутаҳассис ва олимлари қуруқ меваларни витаминлар кони, деб аташади. Бундай мевалар бемалол рафинадланган шакар ўрнини боса олади. Улар таркибидаги клетчатка эса ошқозон учун жуда фойдали....

Ночор инсонларнинг бой бўлишига тўсқинлик қилувчи ҳаётий принциплар

Руҳшунослар бой ва ночор ҳолатдаги одамларнинг фикрлаш тарзи ҳамда ҳаётий принциплари ўртасида жуда катта фарқ бор эканлиги ҳақида айтишади. Ночор инсонларнинг бойиб кетишларига тўсқинлик қиладиган одатлар ва ҳаётий принциплар айнан нималардан иборат?......

Дубайнинг энг машхур ва чиройли жойлари

Ушбу бетакрор шаҳар ҳақида жуда кўп бор эшитганингиз аниқ. Унинг ўзига ҳос кўриниши бутун дунё сайёҳларини гул шираси каби ўзи томон тортиб туради. Шу сабабли ҳам бугунги мақоламизни айнан мана шу мўжизавий шаҳарга бағишлаш ниятидамиз....

Бешта керакли маълумот

➖1. Азон ниҳоясига етгач, унинг дуосини айтганингиздан сўнг ўзингизни ижобат бўладиган дуодан маҳрум қилманг. ➖2. Намоз ўқиётганингизда гуноҳларингиз қаерга қўйилади ?...

Футболнинг инсон саломатлигига таъсири

Дунёда футболчалик оммавий спорт бўлмаса керак. Уни “миллионлар ўйини” дейишлари ҳам бежизга эмас. Дунёнинг исталган нуқтасида футбол муҳлислари топилади....

Жонни Депп ҳақидаги 14 та қизиқарли маълумотлар

Тирик жон бор эканки, турли туман одат ва феъл атворга эгадир. Уларнинг ичида ғаройиб одатлар ҳам талайгина. Бугунги мақоламизда машҳур Голливуд актёри Жонни Деппнинг ўзи ҳақида айтиб ўтган қизиқарли одатлари ҳусусидаги маълумотлар тўғрисида гаплашамиз!......

Эстониянинг кишини ҳайранлантиришга қодир ғаройиб анъаналари

Атроф-муҳити, диққатга сазовор жойлари рўйхатидан ташқари бир мамлакат бошқа мамлакатдан нимаси билан ажратиб туради? Албатта, маҳаллий урф-одатлари! Бугунги мақоламизда Эстониянинг ғаёйиб урф-одатлари ҳақида гапириб ўтмоқчимиз!...

Сафарга чиқишни ният қилиб, уловга минганда айтиладиган дуо

Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам сафарга чиқадиган бўлсалар, уловларига ўрнашиб олганларидан кейин уч марта такбир айтар, сўнгра...

Фикр қўшиш