Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи

Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи
Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи


Кутубхоналар қадимда антик давр маданиятининг бутун илмини ўзида мужассам этган манба ҳисобланган. Уни донишмандлик хазинаси, фикрлар макони дея таърифлашар эди. Қадимда кутубхоналар кўп бўлган, бироқ уларнинг кўпчилиги душманлар томонидан йўқ қилинган, баъзаилари эса шунчалик моҳирлик билан беркитиб қўйилган-ки, ҳали-ҳануз топиб бўлмайди.

Ўз даврининг буюк саркардаси Амир Темур Самарқанднинг номини бутун дунёга ёйиб, уни архитектура ва маданият марказига айлантирди. Саркарда юришлардан ўлжалар билан бирга Кичик Осиёдан, Туркия, Ҳиндистондан қимматбаҳо китобларни олиб келар эди.

Амир Темурнинг вафотидан кейин унинг империяси иккига бўлинди: Ҳиротни саркарданинг ўғли Шоҳруҳ бошқарган бўлса, Моварауннахрда Шоҳруҳнинг ўғли Улугбек ҳукмронлик қилди. Улуғбекка бобосидан кутубхона ҳам мерос бўлиб қолди.

Улуғбек ўрта аср даврининг маърифатли ҳукмдорларидан бири эди. У ўз атрофига Қозизода Румий, Али Қушчи каби шарқнинг буюк олимларини йиғган эди. Катта давлатнинг ҳукдори бўлишига қарамасдан Улуғбек умрининг асосий вақтини илмий ишларга бағишлар ва кўп вақтини ўзи қурдирган обсерваторияда ўтказар эди.

Отасининг ўлимидан кейин Улиғбек Тимирийлар сулоласининг ягона ҳукмдори бўлди. Унинг илм билан шуғулланиши кўпчиликка ёқмас эди. Улуғбекка қарши фитна уюштирилди, душманлар ҳатто унинг ўғлини ҳам ўз томонларига оғдириб олдилар.
Яқинлашиб келаётган фитнани сезган Улуғбек ҳукумат тепасига келадиган жаҳолат вакиллари унинг яратган илм масканини вайрон қилишларини билар эди. Расадхона йўқ қилиниш арафасида эди, аммо кутубхонани қандай бўлмасин сақлаб қолиш керак эди. Олим ўз фикрини шогирди Али Қушчига билдирди, у эса бунинг йўли борлигини айтди. Али Қушчи Кеш қишлоғидан бўлган, шу қишлоқ яқинида тоғда кўплаб ғорлар борлигини ва ўша ерда китобларни яхшилаб беркитиб қўйиш мумкинлиги ҳам қўшиб ўтди. Улуғбек шундай қилди ҳам – бир неча юз томдан иборат китоблар сандиқларга жойланиб, яширин равишда олиб кетилди.
Бунинг орасида 1449 йилда Самарқандда фожиали воқеалар содир бўлди. Улуғбек ҳиёнаткорона ўлдирилди, унинг расадхонаси вайрон қилинди. Устозининг ўлимидан кейин Али Қушчи ҳам Туркияга ўтиб кетди. Айтишларича, у ўзи билан бирга китобларнинг озгина қисмини олиб кетган, қолгани эса махфий беркитилган жойда қолиб кетди. Али Қушчи Моварауннахрга бошқа қайтиб келолмади, китобларнинг беркитилган жойини эса фақатгина у билар эди. Шу тариқа кутубхонанинг излари ҳам йўқолди, унинг жойлашган жойи ҳозирда ҳам Шарқнинг ечими топилмаган жимбоғи бўлиб қолмоқда.

Радио ҳақидаги қизиқарли маълумотлар

Интернетга уланиш учун фойдаланадиган симсиз Wи-Фи тармоғи бугунги кунда деярли ҳамма жойда қўлланилмоқда. Бироқ, кам сонли одамлар Wи-Фи ускуналарини ўрнатувчи хизмат ходимларининг соғлиққа етказилган зарарни минималлаштириш бўйича аниқ кўрсатмаларга эга эканлигини билишади....

Ўз ташқи қиёфасидан қониқмайдиган 10 нафар Голливуд юлдузлари

Бизга деярли идеал кўринувчи Голливуд юлдузлари ўзларининг камчиликларидан уялиши тўгрисида гапиришган. Бугунги мақоламиз орқали кўринишидан қониқмайдиган Голливуд юлдузлари ҳақида келтириб ўтамиз....

Инсонга куч берувчи 9 та омил

O’ziga ishongan, haqiqatdan ham kuchli insonlarni maqsadga erishish uchun ortiqcha harakatlar ajratib turmaydi. Murakkab vaziyatlardan baland ko’tarilgan bosh bilan chiqish, shuningdek kam yo’qotib, ko’p foyda olish qobiliyati asosan hayotga bo’lgan aniq nigoh va sodir bo’layotgan voqealarga nisbatan munosabatlarga bog’liq....

Алёнка: Шоколад ўрами устидаги қоғозда кимнинг сурати тасвирланган?

Барчага севимли ва яхши таниш бўлган Алёнка шоколади, унинг номи ва устидаги суръат ҳақида билганларимизни сиз билан бўлишамиз....

Болливуднинг энг машҳур бешта жуфтлиги

Болливуд инсонларга кўпинча реал ҳаётда содир бўлмайдиган воқеаларни тақдим этади. Гўзал муҳаббат тарихлари ушбу киноиндустрияни машҳур қилди. Томошабинлар қаҳрамонларни чин қалблари билан севиб қолдилар. Барча замонлардаги Болливуднинг мафтункор жуфтликларига бир назар ташлаб кўрайликчи!...

Сартарошлик санъатининг сиз билган ва билмаган қирралари

Ер юзида инсоният пайдо бўлиши билан турли ҳил касблар ҳам вужудга кела бошлаган. Қадимдан пайдо бўлган касблар инсонлар томонидан асрлар оша такомиллаштирилиб борилган. Ўтмиш даврларидан то ҳозирги кунга қадар яшаб келаётган ҳамма касблар инсонлар фойдаси учун ҳизмат қилиб келмоқда. Бугунги мақоламиз орқали шу каби касблардан бири бўлган...

Архитекторларнинг хатолари

Меъморлар жуда мураккаб муаммоларни ҳал қилишади. Меъморнинг ишидаги ҳар қандай хато объэкт қурилганда аниқ бўлади. Архитектура хатоларининг ёрқин мисолларини ушбу мақоламиздаги суратларда кўришингиз мумкин. Суратларга боқиб икки фикр ҳаёлингизга келиши табиий: биринчиси архитекторлар жуда ҳазилкаш, ккинчиси ушбу касб улар учун эмас....

Дунёдаги энг баланд 5 та кўприк

Дунёдаги барча кўприклар имкониятлари ва белгиланган жойига қараб бир нечта тоифаларга бўлинади. Бироқ, барча тоифалар орасида энг баланд ва энг узун кўприклар ҳам бор....

Ташриф буюришга арзийдиган энг ғаройиб хоналар

Ер юзида жуда кўп ғаройиб жойлар мавжудки, улардан жуда кўп илиқ таасурот ва илҳомлар билан қайтасиз. Бир қарашда ҳаёлга илиқ масканлар ва ғайриоддий табиат ҳодисалари келади. Бугун биз сиз ташриф буюрган ҳар қандай хонадан фарқ қиладиган 7 ажойиб хонани эътиборингизга тақдим этамиз!...

Поябзал ҳақида қизиқарли фактлар

Статистик маълумотларга кўра, кўпчилик, ҳеч бўлмаганда аёллар, эркак билан учрашганда аввало поябзалга эътибор беришади, агар эркак ўз поябзалига ғамхўрлик қилса ва мунтазам равишда тозаласа, у ҳолда шеригининг олдида унинг имкониятлари икки баравар кўпаяди. Бизнинг бугунги мақоламиз поябзал ҳақидаги қизиқарли маълумотларга бағишланган бўлади....

Фикр қўшиш