Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи

Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи
Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи


Кутубхоналар қадимда антик давр маданиятининг бутун илмини ўзида мужассам этган манба ҳисобланган. Уни донишмандлик хазинаси, фикрлар макони дея таърифлашар эди. Қадимда кутубхоналар кўп бўлган, бироқ уларнинг кўпчилиги душманлар томонидан йўқ қилинган, баъзаилари эса шунчалик моҳирлик билан беркитиб қўйилган-ки, ҳали-ҳануз топиб бўлмайди.

Ўз даврининг буюк саркардаси Амир Темур Самарқанднинг номини бутун дунёга ёйиб, уни архитектура ва маданият марказига айлантирди. Саркарда юришлардан ўлжалар билан бирга Кичик Осиёдан, Туркия, Ҳиндистондан қимматбаҳо китобларни олиб келар эди.


Амир Темурнинг вафотидан кейин унинг империяси иккига бўлинди: Ҳиротни саркарданинг ўғли Шоҳруҳ бошқарган бўлса, Моварауннахрда Шоҳруҳнинг ўғли Улугбек ҳукмронлик қилди. Улуғбекка бобосидан кутубхона ҳам мерос бўлиб қолди.

Улуғбек ўрта аср даврининг маърифатли ҳукмдорларидан бири эди. У ўз атрофига Қозизода Румий, Али Қушчи каби шарқнинг буюк олимларини йиғган эди. Катта давлатнинг ҳукдори бўлишига қарамасдан Улуғбек умрининг асосий вақтини илмий ишларга бағишлар ва кўп вақтини ўзи қурдирган обсерваторияда ўтказар эди.

Отасининг ўлимидан кейин Улиғбек Тимирийлар сулоласининг ягона ҳукмдори бўлди. Унинг илм билан шуғулланиши кўпчиликка ёқмас эди. Улуғбекка қарши фитна уюштирилди, душманлар ҳатто унинг ўғлини ҳам ўз томонларига оғдириб олдилар.
Яқинлашиб келаётган фитнани сезган Улуғбек ҳукумат тепасига келадиган жаҳолат вакиллари унинг яратган илм масканини вайрон қилишларини билар эди. Расадхона йўқ қилиниш арафасида эди, аммо кутубхонани қандай бўлмасин сақлаб қолиш керак эди. Олим ўз фикрини шогирди Али Қушчига билдирди, у эса бунинг йўли борлигини айтди. Али Қушчи Кеш қишлоғидан бўлган, шу қишлоқ яқинида тоғда кўплаб ғорлар борлигини ва ўша ерда китобларни яхшилаб беркитиб қўйиш мумкинлиги ҳам қўшиб ўтди. Улуғбек шундай қилди ҳам – бир неча юз томдан иборат китоблар сандиқларга жойланиб, яширин равишда олиб кетилди.
Бунинг орасида 1449 йилда Самарқандда фожиали воқеалар содир бўлди. Улуғбек ҳиёнаткорона ўлдирилди, унинг расадхонаси вайрон қилинди. Устозининг ўлимидан кейин Али Қушчи ҳам Туркияга ўтиб кетди. Айтишларича, у ўзи билан бирга китобларнинг озгина қисмини олиб кетган, қолгани эса махфий беркитилган жойда қолиб кетди. Али Қушчи Моварауннахрга бошқа қайтиб келолмади, китобларнинг беркитилган жойини эса фақатгина у билар эди. Шу тариқа кутубхонанинг излари ҳам йўқолди, унинг жойлашган жойи ҳозирда ҳам Шарқнинг ечими топилмаган жимбоғи бўлиб қолмоқда.

Дунёдаги машҳур ва энг қиммат кўзойнаклар

Кўзойнаклар замонавий инсон қиёфасининг тўлдирувчи сўнгги қисмига айланиши мумкин бўлган муҳим аксессуардир. Ушбу мақолада сиз учун энг ноодатий кўзойнак моделларини тўпладик. Марҳамат улар билан тарнишинг!...

Ички қўрқувни аниқловчи руҳий тест: Суратда биринчи нимани кўрдингиз?

Орамиздаги ҳар битта инсонда турли фобия ҳамда ички қўрқувлар мавжуд. Буни ўзингиз ҳам англамаган ҳолатда бўлишингиз мумкин, ушбу ҳаётда нимадандир қаттиқ қўрқиш унинг қаршисида қўрқув мавжуд эмаслигини билан ўлчанмайди. Одатда бундай қўрқув онг остига чуқур жойлашган бўлади. Биз ҳаёт давомида қандай ички қўрқувлар яшашимизга ҳалал бераётганини...

Болага хорижий тилларни қандай ўргатиш мумкин?

Замонамиз болалари ўз даврига мос равишда ҳар соҳада илдам қадам ташлашга ўрганиб бормоқдалар. Эндигина тили чиққан болаларнинг уяли алоқа воситаларини бемалол ишлата билиши, компютер ва шу каби технологиялардан ҳеч бир қийичиликсиз фойдалана олишини кузата туриб ҳайратдан ёқа ушлашигиз табиий....

Патлар ҳақида қизиқарли 8 та маълумот

Кўп жиҳатдан қушлар ўз гўзаллиги учун патлардан қарздор. Уларнинг шарофати билан одамлар қушларни турларга ажрата олишади, лекин шу билан бирга уларнинг хусусиятлари ҳақида жуда кам билишади. Биз табиатнинг яна бир мўжизаси бўлган ва кўпинча одамлар ҳаётнинг энг кутилмаган соҳаларида ишлатадиган патлар ҳақида қизиқарли маълумотларни сизлар учун...

ТОНГ ВА КЕЧДА АЙТИЛАДИГАН ЗИКР

ТОНГ ВА КЕЧДА АЙТИЛАДИГАН ЗИКР...

"Салт Бае"- Нусрет Гокче аслида ким?

Ижтимоий тармоқлар орқали барчага яхши танилиб улгурган турк ошпази Нусрет Гокче туз сепиш усули билан шов-шувга айланди. Бугунги мақоламиз орқали у ҳақидаги маълумотларни сиз билан бўлишмиқчимиз!......

Роксалана-Хуррам султон аслида қандай аёл бўлган: “Муҳташам юз йил” сериалидаги ҳақиқат ва уйдирмалар

Усмонийлар салтанатининг султони Сулаймон шоҳнинг рафиқаси – Хуррам хоним ўз даврининг донғи кетган нуфузли аёлларидан бири бўлган, бироқ ўлимидан олти аср ўтгандан кейингина ҳақиқий шуҳрат қозонган......

Бой бўлишнинг 20 та олтин қоидаси

Ҳаётимиз давомида омадли инсонларни кўп учратамиз ва уларнинг муваффақиятига ҳавас билан қараймиз. Бундай пайтларда ҳаёлингизга “Қани эди, мен ҳам шу инсонга ўхшасам” деган фикр келиши шубҳасиз. Аммо бу каби муваффақиятга эришиш учун нималар қилиш керак эканлигини биламизми? Бугун сизга ҳаётда юксак чўққиларни забт этган ва барчага таниқли...

Дунёдаги энг заҳарли махлуқотлар топ 10 талиги

Сайёрамизда энг кичик махлуқотларнинг ҳам инсон ҳаёти учун хавфли бўлган заҳари бўлиши мумкин. Ушбу мақолада дунёдаги заҳари энг кучли жонзотлар ҳақида ҳикоя қилинади....

Деразасиз хонани қандай қилиб ёрқин қилиш мумкин? Бу борада интерер мутахассисларининг маслаҳатлари

Деразага эга бўлмаган хона барчага маълумки, қоронғи ва бироз бўғиқ бўлади. Табиий ёруғликнинг етишмаслиги уни макон ва ҳаводан маҳрум қилади. Аммо интерер мутахассислари дизайнерларнинг баъзи профессионал найрангларини билиб, сиз вазиятни тўғрилашингиз ва ҳар қандай хонани деразасиз ўзгартиришингиз мумкинлигига аминлар......

Фикр қўшиш