Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи

Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи
Улуғбекнинг ғойиб бўлган кутубхонаси ёҳуд Шарқнинг ечими топилмаган жумбоғи


Кутубхоналар қадимда антик давр маданиятининг бутун илмини ўзида мужассам этган манба ҳисобланган. Уни донишмандлик хазинаси, фикрлар макони дея таърифлашар эди. Қадимда кутубхоналар кўп бўлган, бироқ уларнинг кўпчилиги душманлар томонидан йўқ қилинган, баъзаилари эса шунчалик моҳирлик билан беркитиб қўйилган-ки, ҳали-ҳануз топиб бўлмайди.

Ўз даврининг буюк саркардаси Амир Темур Самарқанднинг номини бутун дунёга ёйиб, уни архитектура ва маданият марказига айлантирди. Саркарда юришлардан ўлжалар билан бирга Кичик Осиёдан, Туркия, Ҳиндистондан қимматбаҳо китобларни олиб келар эди.


Амир Темурнинг вафотидан кейин унинг империяси иккига бўлинди: Ҳиротни саркарданинг ўғли Шоҳруҳ бошқарган бўлса, Моварауннахрда Шоҳруҳнинг ўғли Улугбек ҳукмронлик қилди. Улуғбекка бобосидан кутубхона ҳам мерос бўлиб қолди.

Улуғбек ўрта аср даврининг маърифатли ҳукмдорларидан бири эди. У ўз атрофига Қозизода Румий, Али Қушчи каби шарқнинг буюк олимларини йиғган эди. Катта давлатнинг ҳукдори бўлишига қарамасдан Улуғбек умрининг асосий вақтини илмий ишларга бағишлар ва кўп вақтини ўзи қурдирган обсерваторияда ўтказар эди.

Отасининг ўлимидан кейин Улиғбек Тимирийлар сулоласининг ягона ҳукмдори бўлди. Унинг илм билан шуғулланиши кўпчиликка ёқмас эди. Улуғбекка қарши фитна уюштирилди, душманлар ҳатто унинг ўғлини ҳам ўз томонларига оғдириб олдилар.
Яқинлашиб келаётган фитнани сезган Улуғбек ҳукумат тепасига келадиган жаҳолат вакиллари унинг яратган илм масканини вайрон қилишларини билар эди. Расадхона йўқ қилиниш арафасида эди, аммо кутубхонани қандай бўлмасин сақлаб қолиш керак эди. Олим ўз фикрини шогирди Али Қушчига билдирди, у эса бунинг йўли борлигини айтди. Али Қушчи Кеш қишлоғидан бўлган, шу қишлоқ яқинида тоғда кўплаб ғорлар борлигини ва ўша ерда китобларни яхшилаб беркитиб қўйиш мумкинлиги ҳам қўшиб ўтди. Улуғбек шундай қилди ҳам – бир неча юз томдан иборат китоблар сандиқларга жойланиб, яширин равишда олиб кетилди.
Бунинг орасида 1449 йилда Самарқандда фожиали воқеалар содир бўлди. Улуғбек ҳиёнаткорона ўлдирилди, унинг расадхонаси вайрон қилинди. Устозининг ўлимидан кейин Али Қушчи ҳам Туркияга ўтиб кетди. Айтишларича, у ўзи билан бирга китобларнинг озгина қисмини олиб кетган, қолгани эса махфий беркитилган жойда қолиб кетди. Али Қушчи Моварауннахрга бошқа қайтиб келолмади, китобларнинг беркитилган жойини эса фақатгина у билар эди. Шу тариқа кутубхонанинг излари ҳам йўқолди, унинг жойлашган жойи ҳозирда ҳам Шарқнинг ечими топилмаган жимбоғи бўлиб қолмоқда.

Эрталабки ёмон одатлар

Еттита омадли рақам бўлса-да, қуйидаги етти ёмон одат эрталабингизни бузиши, барча режалар ва мумкин бўлган муваффақиятларга таъсир этиши мумкин....

Мамлакатлар бўйича сайёҳларни энг кўп ҳушламайдигон 7 та жой

Британиянинг таниқли Тҳе Индепендет газетаси кичик тадқиқот ўтказди ва дунёда туристларни жуда ёқтирмайдиган жойларни аниқлади. Келинг, ушбу рўйхатда қайси мамлакатлар борлигини кўриб чиқамиз....

Қайси сабзавот ва ичимликлар чанқоқбосди саналади?

Яхши кўринишга эга бўлиш ва ўзингизни аъло даражада ҳис қилишингиз учун кўпроқ суюқлик ичинг......

Қайси маҳсулотда қандай витамин мавжуд?

Бугунги мақоламизда мева ва сабзавотлар таркибида қандай витаминлар бор эканлиги билан сизни таништириб чиқмоқчимиз!...

РУЗА ТУТИШ (ОГИЗ ЁПИШ) ДУОСИ

Рўза тутиш (саҳарлик, оғиз ёпиш) дуоси نَوَيْتُ أَنْ أَصُومَ صَوْمَ شَهْرَ رَمَضَانَ مِنَ الْفَجْرِ إِلَى الْمَغْرِبِ، خَالِصًا لِلهِ تَعَالَى أَللهُ أَكْبَرُ Навайту ан асувма совма шаҳро рамазона минал фажри илал мағриби, холисан лиллаҳи таъаалаа, Аллоҳу акбар. Маъноси: Рамазон ойининг рўзасини субҳдан то кун ботгунча тутмоқни ният қилдим. Холис...

20 та колибри: майда қушларнинг ажойиб гўзаллиги

Қушлар ҳақида гап кетганда, "кучли" ёки "чиройлик" каби атамалар кучли бургутлар ёки ажойиб тропик тўтиқушларнинг тасвири кўз олдимизга келади. Бироқ, улар учун ҳам, бошқалар учун ҳам бу таърифлар учун рақиб кичик бўлиб. Агар сиз ушбу ёзувни ўқиётган бўлсангиз, демак, кимдир ватанда.cом дан ушбу мақолани олган. Ҳуммингбирдс бутунлай ноёб миниатюра...

Машҳур миллиардерлардан бири Марк Сукербергнинг муваффақияти, севги қиссаси ва оиласи ҳақида қизиқарли маълумотлар

Бугунги мақоламизда дунёнинг энг машхур миллиардерларидан бири “Фаcебоок” ижтимоий тармоғи асосчиси Марк Сукерберг ва унинг рафиқаси Пристилла Чанларнинг муҳаббати тарихи ҳақидаги қизиқарли маълумотларимизни сиз билан ўртоқлашамиз!...

2019 йилги закот, фитр садақа ва фидя миқдори

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъатининг 2019 йилги закот, фитр садақа ва фидя миқдори бўйича ҚАРОРИ  Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъатининг милодий 2019 йил (ҳижрий 1440 йил) учун ЗАКОТ нисоби 1 грамм тиллонинг бугунги кунда бозорларимиздаги ўртача нархи 200 000 (икки юз минг) сўм эканлигини эътиборга олиб, закот нисоби 85...

2020 йилга Рамазонда оғиз ёпиш ва очиш вақтлари

2020 йил 24 апрелдан бошлаб Ўзбекистон мусулмонлари ҳам дунёнинг бошқа мамлакатларидаги мусулмонлар сингари Исломнинг тўртинчи аркони бўлмиш рўза ибодатини адо эта бошлайди. 2020 йил учун Тошкент вақти бўйича Рамазон тақвимини ҳамда Рўза тутиш (саҳарлик, оғиз ёпиш) ва Ифторлик (оғиз очиш) дуоларини ҳам тақдим этади......

Фойдали нонушта формуласи

Нонушта учун умумий қоида мавжудми? Бизни ҳар қандай ҳолатда ҳам эрталабки нонуштадан воз кечмасликка ундаган Америкла ва Британия олимлари бу саволга жавобни яқиндагина тақдим этдилар. “Вақтим етмайди”, “Эрталаб иштахам йўқ”, “Семириб кетишдан қўрқаман” ёки “егим келмаябди” каби баҳоналар қабул қилинмайди....

Фикр қўшиш