Сабр дарахтининг меваси

Бир бор экан, бир йўқ экан. Катта бир шаҳар бўлган экан. У ернинг аҳолиси жудаям меҳнаткаш экан. Бу шаҳарда бир этикдўз яшар экан. Унинг Кўса исмли ўғли бор экан. Этикдўз ҳар куни чарчаб ишдан қайтганда Кўса билан суҳбатлашар, боласининг бийрон жавобларидан яйраган этикдўз бирпасда чарчоғини унутиб юбораркан. Кунлар ўтаверибди. Кўса ҳам анча улғайибди.

– Ўғлим улғайиб қолди, энди унга бирор ҳунар ўргатиш керак. Унга ўз касбимни ўргатсаммикин? Ахир бир умр мана шу этикдўзликнинг орқасидан рўзғор тебратиб кам бўлмадим, – деб ўйлабди этикдўз.

Эрталаб нонушта пайти ёнига Кўсани чақирибди.

– Ўғлим, анча катта бўлиб қолдинг, энди бирор ҳунар ўрганишинг керак, – дебди.

– Мен пичоқ ясашни ўрганмоқчиман, – дебди Кўса кутилмаганда.

Этикдўз ўғлини етаклаб пичоқчининг олдига олиб бориб шогирдликка берибди. Кўса пичоқчининг устахонасида пичоқ ясашни ўргана бошлабди. Орадан бир ҳафта ўтгач, Кўса бу ишдан зерикиб устахонага бормай қўйибди. Этикдўз ўғлидан бунинг сабабини сўрабди. Шунда Кўса:

– Ҳар куни бир хил ишни такрорлайвериш жонимга тегди. Ортиқ устахонага боришни хоҳламайман, – дебди.

Кўса уйда бир неча кунни ўтказибди. Пичоқчи уста ундан хавотир олибди. Оғир меҳнат толиқтириб қўйдимикан, дея ундан хабар олгани келибди. Қараса Кўса соппа-соғ эмиш.

– Нега устахонага бормай қўйдинг? – деб сўрабди уста.

– Олов ёқиш, метални эритиб қолипга қуйиш, уни совуқ сувга солиш, болға билан уриш – ҳаммаси жонимга тегиб кетди. Битта пичоқ ясаш учун қанча меҳнат қилишимга тўғри келади. Мен бунақа ишлашни хоҳламайман, – дебди Кўса.

Шунда уста Кўсага қараб:

– Эй, Кўсавой, сен ҳали сабр дарахтининг мевасини тотиб кўрмаган экансан. Сенинг хатойинг мана шунда, – дебди.

Кечқурун ота-онаси ишдан қайтгач, Кўса улардан сабр дарахтининг меваси ҳақида сўрабди. Ота-онаси у дунёдаги энг тотли мева эканини, кимки ўша мевадан еб кўрса дунёдаги энг бахтли, энг бадавлат инсонга айланишини айтишибди. Кўсанинг ҳам ўша дарахт мевасидан жудаям тотиб кўргиси келибди. Туни билан сабр дарахти ҳақида ўйлабди. Тонг отиши билан Кўса сабр дарахтини қидириб йўлга чиқибди. Дастлаб у эрта саҳардан терга ботиб иссиқ тандирда нон ёпаётган новвойни учратибди. Ундан сабр дарахти ҳақида сўрабди. Нонвой сабр дарахти мевасидан тотиб кўргани учун тўқ-фаровон яшаётганини айтибди.

Кўса йўлида яна давом этибди. Йўлда у бободеҳқонни учратибди. Ундан ҳам шу ҳақда сўрабди. Бободеҳқон ҳам шу мева сабаб умри тўкинликда ўтаётганини айтибди. Кўса йўл юрибди, йўл юрса ҳам мўл юрибди. Йўл-йўлакай жуда кўп одамларни учратибди. Одамларнинг бари сабр дарахти меваси дунёдаги энг тотли мева эканини, унинг тотиб кўрмаганлар ҳеч қачон бахтли бўлолмаслигини айтишибди-ю, лекин уни қаерда ўсишини айтишмабди.

Кўса сабр дарахтини жуда узоқ қидирибди, лекин топа олмабди. У чарчаб ҳориб уйига қайтибди. Эртаси куни Кўса барвақт туриб пичоқчининг устахонасига борибди. Пичоқчи ўчоққа олов ёқиб ишини давом эттираётган экан. Кўса устага:

– Сиз менга сабр дарахти қаерда ўсишини айтмадингиз, мен уни ҳеч қаердан топа олмадим, – деб аразлабди.

– Хафа бўлма, агар уни астойдил топмоқчи бўлсанг, ҳар куни менинг олдимга келиб ҳунаримни ўрган. Ўшанда сабр дарахти қаерда ўсишини айтаман, – дебди уста.

Сирли дарахтни топиш иштиёқида Кўса ҳар куни эрта саҳарда устахонага келиб қоронғи тушгунча, қунт билан пичоқ ясашни ўргана бошлабди. Кунлар ўтаверибди. Кўса ишга шунчалик берилиб кетибди-ки, чарчоқни ҳам, зерикишни ҳам унутиб юборибди. У турли-туман дастали, бир-биридан чиройли пичоқлар ясабди. Кўса ясаган пичоқлар одамлар назарига тушибди. Бир куни устози ёнига келиб:

– Сен сабр дарахтини топмоқчи эдинг. Сен уни топдинг. Мақсади йўлида учраган қийинчиликларга чидаб, меҳнатдан бўйин товламаган инсонларни, сабр дарахтининг мевасини тотиб кўрган экан дейишади, – дебди.

Кўса устозидан миннатдор бўлибди. У устозининг сабр дарахти ҳақида айтганларини бир умр ёдидан чиқармабди, ҳеч қачон меҳнатдан қочмабди. У ясаган пичоқларнинг довруғи етти иқлимга ёйилибди. Кўса ўзи орзу қилганидек дунёдаги энг бахтли, энг бадавлат инсонга айланибди.